न्यायालयाः सर्वोच्चन्यायालयः
सर्वोच्चन्यायालयः धारा 143 (2) इत्यस्य अनुपस्थित्या सूचनाः कर-पुनर्निर्धारणं निरस्तं करोति।
यदि निर्धारण-अधिकारी आयकर-अधिनियम-1961 इत्यस्य धारा 143 (2) इत्यस्य अन्तर्गतं अनिवार्य-सूचना जारी कर्तुं असफलः अभवत्, तथा च कार्यवाहिषु निर्धारिती-सहभागित्वेन रोगः निवार्यते वा इति विषये प्रकरणं चिन्तते।
यदि निर्धारण-अधिकारी आयकर-अधिनियमः, 1961 इत्यस्य धारा 143 (2) इत्यस्य अन्तर्गतं अनिवार्यसूचना जारी कर्तुं असफलः अभवत्, तथा च कार्यवाहिषु निर्धारकस्य सहभागित्वेन धारा 292बी. बी. इत्यस्य अन्तर्गतं दोषः निवार्यते वा इति विषये प्रकरणं चिन्तते।
कः चिन्तितः अस्ति? अपीलकर्ताः प्रधान-आयकर-आयुक्तः, भुवनेश्वरः; उत्तरदातारः-उड़ीसा-माइनिङ्ग्-कार्पोरेशन्-लिमिटेड् तथा बिजोय्-किशोर-मोहन्ती; पीठः न्यायमूर्तिः सञ्जीव्-सचदेव।
न्यायालयः किं निर्णयम् अकरोत्?
- न्यायालयः अवदत् यत् धारा 143 (2) इत्यस्य अन्तर्गतं सूचना पुनःनिर्धारण-कार्यवाहिनां कृते अनिश्चितम् अस्ति तथा च तस्य लोपः निवारणीय-प्रक्रियात्मक-अनियमितता नास्ति इति।
- न्यायालयेन निर्णयः दत्तः यत् धारा 292बि. बि. तत्र न प्रयुज्यते यत्र राजस्वः स्वीकरोति यत् सूचना न प्रसरिता इति, यतः कल्पित-कथा केवलं प्रेषितेषु सूचनाषु एव प्रयुज्यते, परन्तु अनुचितरूपेण अथवा विलम्बेन वा प्रदत्ता इति आरोपः अस्ति।
- यदि धारा 143 (2) सूचना न प्रदत्ता तर्हि कार्यवाहिन्यां केवलं निर्धारकस्य सहभागित्वेन निर्धारण-अधिकारिणः मूल्यांकनं निर्मातुं अधिकारः न प्राप्नुयात् इति न्यायालयः निर्धारयत्।
- न्यायालयः अभिनिर्णीतवान् यत् धारा-14 (1) इत्यस्य अन्तर्गतं स्पष्टीकरणम् अपेक्षितं पत्रं धारा-143 (2) इत्यस्य आवश्यकतानां पर्याप्तं अनुपालनं नास्ति इति।
- धारा 143 (2) सूचना जारी न कृतः इति कारणात् पुनःनिर्धारणप्रक्रियाः विकृतः अवैधः च इति न्यायालयः उपसंहारम् अकरोत्।
अपि च दस्तावेजे।
- निर्णयः'प्रतिवेदनयोग्यः'इति अङ्कितः अस्ति।
- न्यायालयः'सहायक-आयकर-आयुक्तः तथा अनदर्-वर्सस्-होटेल्-ब्लू-मून्'(2010) 3 एस्. सि. सि. 259 इत्यस्मिन् पूर्वसूचनाम् अवलम्बयत्।
- न्यायालयेन स्पष्टीकृतं यत् निर्धारकः धारा 139 इत्यस्य अन्तर्गतं स्वस्य पूर्व-विवरणं धारा 148 इत्यस्य सूचनायाः प्रतिक्रियारूपेण पुनः दाखिलं विना चिनोति, परन्तु एतेन धारा 143 (2) इत्यस्य सूचना जारीकर्तुं राजस्वस्य दायित्वं न समाप्तं भवति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः-आदेशाः तथा निर्णयः
न्यायालयस्य आदेशः 29 अक्टोबर् 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।