न्यायालयाः गृह मन्त्रालयः
सर्वोच्चन्यायालयस्य आयोगः मणिपुरे षट् फेक् एन्काउंटर्-प्रकरणानि अन्वेष्टवान्।
एतत् गृहमन्त्रालयस्य राज्यमन्त्रिद्वारा लोकसभायाः प्रश्नस्य लिखित-उत्तरम् अस्ति यत् मणिपुर-राज्ये कथितानां नकलि-एन्काउण्टर्-विषये सर्वोच्चन्यायालयेन नियुक्तस्य आयोगस्य निष्कर्षस्य विषये अस्ति।
एतत् आयोगस्य प्रतिवेदनस्य विषये सर्वकारस्य जागरूकताम् अपि च एतेषां घटनानां अन्वेषणविषये राष्ट्रिय-मानव-अधिकार-आयोगस्य (एन्. एच्. आर्. सि.) स्थितिं च स्पष्टयति।
कः चिन्तितः अस्ति? गृहमन्त्रालयः, भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः, न्यायमूर्तिः एन्. सन्तोष हेग्डे आयोगः, राष्ट्रिय-मानव-अधिकार-आयोगः (एन्. एच्. आर्. सि.), मणिपुर-राज्य-सर्वकारः, तथा च मणिपुरस्य मानव-अधिकार-सुरक्षा-बल-कार्याणां विषये सामान्यजनाः चिन्तिताः सन्ति।
किं निश्चितम् आसीत्?
- सर्वोच्चन्यायालयेन मणिपूर्-राज्ये कथितानां नकलि-एन्काउण्टर्-प्रकरणानां षट् प्रकरणाणां अन्वेषणार्थं न्यायमूर्तिः एन्. सन्तोष हेग्डे-वर्यस्य नेतृत्वे <ऐ. डि. 1> इत्यत्र त्रयः सदस्याः आयोगः अस्थापितः।
- आयोगः 1.4.2013 इत्यत्र सर्वोच्चन्यायालयाय स्वस्य प्रतिवेदनं समर्पयत्।
- सर्वोच्चन्यायालयस्य जालपुटे 8.4.2013 दिनाङ्कस्य निरीक्षणानुसारं, आयोगः ज्ञातवान् यत् सर्वेषु षट् परीक्षित-प्रकरणेषु, हत्याः कपट-एन्काउण्टर्-रूपेण आसन् इति।
- आयोगस्य प्रतिवेदनं अद्यापि सर्वोच्चन्यायालयेन सार्वजनिकं न कृतम्, तथा च प्रकरणं न्यायनिर्णये अस्ति।
- एन्. एच्. आर्. सि. नियतरूपेण राज्यसर्वकारान् फेक्-एन्काउण्टर्स् इत्यस्य अभियोगानां विषये अन्वेषणं कर्तुं निर्देशयति, परन्तु न्यायमूर्ति-हेग्डे-आयोगस्य निष्कर्षाणां दृष्ट्या विशेषतया अन्वेषणं न प्रार्थयति।
- एन्. एच्. आर्. सि. इत्यस्य आग्रहस्य विषये सर्वकारस्य प्रतिक्रियायाः विषये प्रश्नः न उद्भवति यतः एतादृशी विशिष्टा याचना न कृता आसीत्।
अपि च दस्तावेजे।
- आयोगस्य प्रतिवेदनं सार्वजनिकं नास्ति तथा च प्रकरणं न्यायालयस्य विचाराधीनम् अस्ति इति दस्तावेजः उल्लिखति।
- एन्. एच्. आर्. सि. इत्यस्य भूमिका हेगडे-आयोगस्य निष्कर्षैः उद्भूतस्य विशिष्ट-नूतन-आग्रहस्य अपेक्षया, अभियोगानां अन्वेषणार्थं नियमित-निर्देशः इति वर्णिता अस्ति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
न्यायालयानि न्यायाधिकरणानि च सी. जे. पी. द्वारा प्रकाशितानि।
न्यायालयः/न्यायाधिकरणस्य आदेशः · सन्दर्भः f631e242d3d881ab · 10 जुलाई 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।