न्यायालयाः न्यायालयाः तथा नियंत्रकाः
सर्वोच्चन्यायालयः विरोध-प्रकरणे सार्वजनिक-व्यवस्थायाः विरुद्धं वाक्-स्वातन्त्र्यं सन्तुलयति।
2011 तमस्य वर्षस्य जून्-मासस्य 4 दिनाङ्के रामलीला-मैदान-घटनायाः विषये स्वप्रेरणया लिखितप्रार्थनायां भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयस्य अयं निर्णयः अस्ति, यस्मिन् भाषणस्वातन्त्र्यस्य, समागमनस्य, धारा 144 Cr.P.C इत्यस्य प्रयोगस्य च नियोक्तृ-विधि-सिद्धान्तानां परीक्षणं भवति।
नागरिकानां कृते एतत् महत्त्वपूर्णम् अस्ति यतः एतत् सार्वजनिक-विरोधस्य सन्दर्भे संवैधानिक-सीमाः, मूलभूत-अधिकारानां विषये युक्तियुक्त-प्रतिबन्धान् च स्पष्टयति।
कः चिन्तितः अस्ति? भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः, भारतस्य सङ्घस्य गृहसचिवः, तथा च भारतस्य संविधानस्य अनुच्छेदस्य 19 (1) (ए) तथा 19 (1) (बी) इत्यस्य अन्तर्गतं अधिकारानां प्रयोगं कुर्वन्तः नागरिकाः च।
पत्रं किं वदति?
- न्यायालयेन अनुच्छेदः 19 (1) (क) (भाषणस्वातन्त्र्य) तथा 19 (1) (ख) (एकत्रस्य अधिकारः) इत्येतयोः विषये विधि-सिद्धान्तानां, अनुच्छेदः 19 (2) तथा 19 (3) इत्यस्य अन्तर्गतस्य तेषां प्रतिबन्धाणां च परीक्षणं कृतम्।
- अयं निर्णयः भारतीयसंविधानिक-संरचनां यू. एस्. प्रथम-संशोधनात् पृथक् करोति, भारतीय-अधिकारः निरपेक्षः न भूत्वा'युक्तियुक्त-प्रतिबन्धानां'अधीनः अस्ति इति अवदत्।
- न्यायालयः'हितानां सन्तुलनं'सिद्धान्तं, अमेरिकादेशस्य न्यायशास्त्रस्य'स्पष्ट-वर्तमान-अपाय-नियमः'इत्येतान् च उल्लिखत्, परन्तु शेङ्क्-वि. युनैटेड्-स्टेट्स् इत्यस्य अमेरिकादेशस्य सिद्धान्तः प्रत्यक्षतया भारतीयविधिं प्रति आयातितुं न शक्यते इति अवदत्।
- न्यायनिर्णयेन दृढीकृतं यत् राज्यस्य कर्तव्यं अवैधकार्याणां विरुद्धं स्वयं रक्षणे अस्ति, तथा च भाषण-अभिव्यक्ति-स्वतन्त्रतायाः विषये युक्तियुक्तान् प्रतिबन्धान् प्रावर्तयन्तः विधिः अधिनियमितुं शक्नोति इति।
- न्यायालयः अवधानं दत्तवान् यत् सार्वजनिक-प्राधिकरणस्य किमपि कार्यम् वैधानिक-शक्तेः परिधौ भवेत् तथा च युक्तियुक्तं, निष्पक्षं, न्याययुतं, न च स्वेच्छायुक्तं भवेत् इति।
अपि च दस्तावेजे।
- निर्णयः न्यायमूर्तिः फ्राङ्क्फर्टर् इत्यस्य मतम् उद्धरति यत् वाक्-स्वातन्त्र्यं निरपेक्षं स्पर्शशिलं न अस्ति, सार्वजनिक-व्यवस्था इत्यादीनां अन्यानां हितानां विरुद्धं सन्तुलितं भवेत् इति।
- भारतीयसंविधाने निवारक-निरोधस्य व्यवस्थाः अन्तर्भवन्ति, यस्याः अमेरिका-देशस्य संविधाने प्रतिरूपः नास्ति इति ग्रन्थः उल्लिखति।
- निर्णयः मनेका-गान्धी-विरुद्धम् यू. ओ. ऐ. प्रकरणं निर्देशयति यत् विधिद्वारा स्थापितप्रक्रिया न्यायी, न्यायी, न्यायी च भवितुं युक्तियुक्ततायाः परीक्षायाः उत्तरं दातुम् अर्हति इति स्थापयितुं।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
प्रेस् द्वारा प्रकाशितानि सर्वकारीय-पत्राणि
सर्वकारीयपत्रं · सन्दर्भः 4cdafc5d878070ca
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।