न्यायालयाः सर्वोच्चन्यायालयः
जोजारी-प्रकरणे आर. एस्. पी. सी. बी. अधिकारिणां विरुद्धं कार्ये राजस्थान-राज्यं निश्शब्दम् इति न्यायालयः जानाति।
एतत् प्रकरणं राजस्थानस्य जोजरी-नद्याः प्रदूषणं, नदी-पर्यावरणव्यवस्थायाः संरक्षणम् च सम्बद्धम् अस्ति।
न्यायालयः पर्यावरण-क्षतेः एकीकृत-समन्वित-प्रतिक्रियायाः आवश्यकतां, नदी-मार्गानां वैज्ञानिक-सीमांकनस्य अवधेः अन्तरीम-सुरक्षोपायानां कार्यान्वयनं च सम्बोधयति।
कः चिन्तितः अस्ति? याचिकाकर्ता-पुनः-राजस्थानस्य जोजारी-नदौ 20 लक्ष-जनाः जीवति, प्रदूषणं भवति (सु-मोटो-रिट्-पिटिशन्)। प्रत्यर्थीः राजस्थान-राज्यं। पीठः प्रदत्त-पाठे न उल्लिखितम्।
न्यायालयः किं निर्णयम् अकरोत्?
- न्यायालयेन राजस्थानराज्यं सप्तदिनेषु मुख्यसचिवस्य नेतृत्वे'एकीकृत-समन्वय-समूहस्य'निर्माणं कर्तुं निर्देशः दत्तः।
- न्यायालयः राजस्थानस्य कृते स्वतन्त्र-नदी-आयोगस्य/नदी-पुनरुज्जीवन-प्राधिकरणस्य गठनं कर्तुम् आदिशत्।
- न्यायालयः विशेष-अन्वेषण-दलं (एस्. ऐ. टि.) जनसेवकैः, औद्योगिक-घटकैः, सी. ई. टी. पी.-पदाधिकारिभिः च सम्बद्धेषु प्रलंबितेषु आपराधिक-प्रकरणेषु अन्वेषणं तीव्रं कर्तुं निर्देशं दत्तवान्।
- न्यायालयेन क्यू. आर्. कोड्-आधारितस्य डिजिटल-मञ्चस्य उपयोगेन एकीकृत-सार्वजनिक-प्रतिवेदनस्य तथा पर्यावरण-अभियोग-निवारण-तन्त्रस्य स्थापनस्य आदेशः दत्तः।
- न्यायालयः राज्याय निर्देशं दत्तवान् यत् उत्तरदायीानां आर्. एस्. पि. सि. बि. अधिकारिणां विरुद्धं कृतानां कार्यानां विवरणानि दिनत्रयेण समित्याः समक्षं स्थापयतु इति।
- न्यायालयेन, निर्माणस्य (100 मी.), प्रदूषणस्य (300 मी.), अपायकारिणां उद्योगानां (500 मी.) च विषये विशिष्टाः प्रतिबन्धैः सह, नदीतटस्य उभयोः पार्श्वेषु अस्थायीरूपेण 500 मीटर्-परिमितम् आरक्षणार्थं समित्याः अनुशंसां अवदत्।
- न्यायालयः अवदत् यत् यावत् उच्च-जलप्रलय-रेखा, बफर्-क्षेत्राणि च अन्तिमरूपेण न चिन्वन्ति, यावत् चिन्विता नदी-मार्गस्य अन्तः औद्योगिक-वाणिज्य-वा आवासीय-विकासस्य कृते नूतन-अनुमतिः न दीयते इति।
अपि च दस्तावेजे।
- न्यायालयः अवदत् यत् राज्यसर्वकारस्य प्रतिवेदनं उत्तरदायीानां आर्. एस्. पि. सि. बि. अधिकारिणां विरुद्धं कृतानां कार्यानां विषये'पूर्णतया निश्शब्दम्'आसीत् इति।
- न्यायालयः अवदत् यत् वैज्ञानिकरूपेण निर्धारिते उच्च-जलप्रलय-रेखायाः अनुपस्थित्या अविवेकी-औद्योगिक-विकासः, अतिक्रमणानि च सुलभानि अभवन् इति।
- श्वेतवर्गीय-उद्योग-संस्थानां प्रतिनिधिं समित्या, अधिमानतः सप्तदिनेषु विचारयेत् इति न्यायालयः निर्देशं दत्तवान्।
- न्यायालयः निर्दिष्टवान् यत् एकीकृत-समन्वय-समूहः स्वस्य संविधानस्य सप्ताहत्रयं यावत् न्यायालयस्य समक्षं सर्वसमावेशक-समाधान-योजना अवश्यं उपस्थापयेत् इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः-आदेशाः तथा निर्णयः
न्यायालयस्य आदेशः 2025 तमस्य वर्षस्य रिट् पिटीशन् (सिविल्) नं. 8 इति निर्देशं पठितुं/डौन्लोड् कर्तुं अत्र क्लिक् कुर्वन्तु, "· 25 आगस्ट् 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।