न्यायालयाः न्यायालयाः तथा नियंत्रकाः
सर्वोच्चन्यायालयस्य श्वेतपत्रं न्यायपालिकायां ए. ऐ. नैतिकतायाः विवरणं करोति।
एतत् भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयस्य अनुसंधान-योजना-केन्द्रेन (सि. आर्. पि.) 2025 तमे वर्षे प्रकाशितं श्वेतपत्रं अस्ति, यत् वैश्विकरूपेण भारते च न्यायव्यवस्थासु कृत्रिमबुद्धेः (ए. ऐ.) उपयोगस्य परीक्षणं करोति।
नागरिकानां कृते एतत् महत्त्वपूर्णम् अस्ति यतः एतत् कानूनीव्यवस्थायां ए. ऐ. इत्यस्य दायित्वपूर्ण-उपयोगार्थं नैतिक-सिद्धान्तान्, अपायान्, अनुशंसित-दिशानिर्देशान् च निरूपयति।
कः चिन्तितः अस्ति? भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः, अनुसंधान-योजना-केन्द्रम् (सि. आर्. पि.), न्यायपालिका, अधिवक्ताः, विधि-लिपिकाः, न्याय-प्रक्रियायाम् प्रभाविताः सामान्यजनाः च।
पत्रं किं वदति?
- दस्तावेजः ए. ऐ. इतीदं गणन-तन्त्रम् इति निर्वचयति येन यन्त्राणि मानव-संज्ञानात्मक-क्षमतायाः आधारेण कार्यान् कर्तुं शक्नुवन्ति।
- एतत् अमेरिका, यू. के., ई. यू., चीन, सिङ्गापुर् इत्यादिषु देशेषु न्यायव्यवस्थासु प्रयुक्तानां ए. ऐ.-संरचनानां उपकरणानां च वैश्विक-अवलोकनं प्रददाति।
- एतत् भारतीय-न्यायपालिकायां विशिष्टानां ए. ऐ.-उपक्रमाणां विवरणं ददति, यथा सुपास्, एस्. यू. वी. ए. एस्., टी. ई. आर्. ई. एस्. (ए. ऐ.-आधारित-प्रतिलेखनम्), लेग्रा (विधि-अनुसंधान-विश्लेषण-सहायकः) च।
- एतत् न्यायपालिकायां ए. ऐ. इत्यनेन सह सम्बद्धान् अपायान् चिन्वति, यथा असत्यापरीक्षितानां निष्कर्षाणां उपरि अतिनिर्भरता, प्रकरणानां निर्माणम् (मतिभ्रमः), साक्ष्य-छेड़छाड़ं, एल्गोरिदमिक्-पक्षपातः, गोप्यता-भंगः च।
- एतत् ए. ऐ. इत्यस्य उपयोगार्थं मूल-नैतिक-सिद्धान्तान् प्रस्तावयति, यथा'ह्यूमन् इन् द लूप्', यथार्थता, सत्यापनम्, निष्पक्षता, पक्षपात-निवारणं च।
- न्यायालयेषु ए. ऐ. नैतिकसमितीनां स्थापना, आन्तरिक-ए. ऐ. उपकरणानां निर्माणम्, प्रकटीकरण-आवश्यकतानां कार्यान्वयनम् इत्यादीनां संस्थागत-सुरक्षोपायानां अनुशंसां करोति।
- एषः अधिवक्तृभ्यः, विधि-लिपिकानां च कृते ए. ऐ. इत्यस्य दायित्वपूर्ण-उपयोगाय सूचक-मार्गदर्शिकाः प्रददाति।
अपि च दस्तावेजे।
- भारतस्य मुख्यन्यायाधीशः न्यायमूर्तिः बी. आर्. गवायि-वर्यस्य, भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयस्य महासचिवस्य च समर्थनेन श्वेतपत्रं निर्मितम्।
- लेखकेषु डा. अनुरागभास्कर्, सी. आर्. पी. इत्यस्य निर्देशकः तथा अतिरिक्त-रजिस्ट्रार्, तथा च सी. आर्. पी. इत्यस्य अन्ये अनेके परामर्शकाः, शोधसहयोगी च सन्ति।
- प्रारम्भिक-प्रारूपस्य प्रस्तुतीकरणार्थं सी. आर्. पी. इत्यस्य पूर्व-परामर्शदाता (अनुसंधान) श्री. राजेश-रञ्जन् इत्यस्य प्रयत्नान् दस्तावेजः स्वीकरोति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
प्रेस् द्वारा प्रकाशितानि सर्वकारीय-पत्राणि
सर्वकारीयपत्रं · सन्दर्भः 9600ea2fbfc63033
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।