न्यायालयाः न्यायालयाः तथा नियंत्रकाः
उच्चन्यायालयस्य नियमाः विक्रेतारः हानिः निरूपितं विना पूर्णं धनम् धारयितुं न शक्नोति इति।
एतत् दिल्ली-उच्चन्यायालयस्य (आर्. एफ़्. ए. नं. <ऐ. डी. 1>) निर्णयः अस्ति, यः निम्नन्यायालयस्य निर्णयं प्रत्यावर्तयति, येन सम्पत्ति-विक्रेतुः विक्रय-करारस्य उल्लङ्घनेन क्रेतृभ्यः 7 लक्षरूप्यकाणां सम्पूर्णं अग्रिम-देयधनं नष्टुम् अनुमतिं भवति।
नागरिकानां कृते एतत् महत्त्वपूर्णम् अस्ति यतोहि एतत् स्पष्टयति यत् भारतीय-अनुबन्ध-अधिनियमस्य धारा 74 इत्यस्य अन्तर्गतं विक्रेतुः पूर्णं धनम् रक्षितुं न शक्नोति यावत् सः विनिर्दिष्टेन निवेदनं न करोति तथा च उल्लंघनस्य कारणेन वास्तविकं नष्टं सिद्धं न करोति।
कः चिन्तितः अस्ति? अयं निर्णयः सुधीर् रावल् (अपीलीय/प्रस्तावित-क्रेता), सतीश बत्रा (प्रतिवादी/प्रस्तावित-विक्रेता), तथा च दिल्ली-उच्चन्यायालयस्य विषये अस्ति। एतत् सम्पत्ति-विक्रय-अनुबन्धेषु संलग्नानां पक्षकाराणां कृते प्रयुज्यते, यत्र आन्तरिकं धनं अथवा अग्रिम-देयानि दीयन्ते, तदनन्तरम् अनुबन्धस्य उल्लंघनस्य कारणात् विवादिताः भवन्ति।
पत्रं किं वदति?
- उच्चन्यायालयेन विचारणन्यायालयस्य निर्णयः निराकृतः, यः 7 लक्षरूप्यकाणां पुनःप्राप्त्यर्थं क्रेतारस्य वादम् निराकृतवान्।
- न्यायालयः अवदत् यत् विक्रेतुः केवलम् नाममात्र-राशिः नष्टुम् अर्हति, न तु पूर्ण-अग्रिमं, यतः विक्रेतुः क्रेतारस्य उल्लंघनस्य कारणात् तेषां विशिष्ट-हानिः अभवत् इति वादयितुं निरूपयितुं च असफलः अभवत्।
- न्यायालयेन प्रत्यर्थी/विक्रेतायै अपीलकर्तुः/क्रेतृभ्यः ₹. 6,50,000 प्रतिदाययितुं निर्देशः दत्तः, येन विक्रेतुः केवलम् ₹50,000 जप्तिरूपेण रक्षितुं शक्नोति।
- न्यायालयेन अपीलीयस्य वार्षिकं 12 प्रतिशतं (सरलं) व्याजं 29.11.2005 तः देय-दिनाङ्कपर्यन्तं प्राददात्।
- न्यायालयः सर्वोच्चन्यायालयस्य फ़तेहचन्द-बनाम-बाल्किशन्-दास (1964) प्रकरणस्य निर्णयम् उद्धृत्य स्थापितवान् यत् भारतीय-अनुबन्ध-अधिनियमस्य धारा 74 परिहारं युक्तियुक्त-परिमाणपर्यन्तं सीमितं करोति, तथा च नाममात्र-राशिः अतिरिच्य क्षति-प्रमाणस्य आवश्यकता अस्ति इति।
अपि च दस्तावेजे।
- न्यायालयः उल्लिखत् यत् प्रत्यर्थीः परामर्शकः अङ्गीकृतवान् यत् विक्रेतुः न आवेदनं कृतवान्, न प्रमाणम् अकरोत् यत् उल्लंघनस्य कारणात् तेषां हानिः अभवत् इति।
- न्यायालयः अवधानं दत्तवान् यत् दावायाः कृते साक्ष्यं (यथा हानिः) विचारयितुं न शक्यते यदि तत् समुचितरूपेण याचितं न भवति तथा च पक्षकारेन लाभार्थं याचितेन समस्यारूपेण परिकल्पितं न भवति इति।
- विक्रयणस्य मूल-करारः नवदेहली-नगरस्य पञ्जाबी-बाग्-नगरे स्थितस्य सम्पत्तेः कृते 29.11.2005 इति दिनाङ्कितः आसीत्, यस्य कुलं मूल्यम् 70 लक्षरूप्यकाणि आसीत्।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
प्रेस् द्वारा प्रकाशितानि सर्वकारीय-पत्राणि
सर्वकारीय-दस्तावेजः · सन्दर्भः एफ़्19बाफ्47डिडि942 एफ्5
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।