न्यायालयाः सर्वोच्चन्यायालयः
पी. सी. पी. एन्. डी. टी. अधिनियमस्य अपराधानां अन्वेषणं आरक्षकैः कर्तुं शक्यते वा इति सर्वोच्चन्यायालयस्य निर्णयः
एतत् प्रकरणं गर्भधारणपूर्व-प्रसवपूर्व-निदान-तन्त्रस्य (लिङ्ग-चयन-निषेधः) अधिनियमः, 1994 इत्यस्य व्याख्यायाः विषये आपराधिक-अपीलम् उद्दिश्य वर्तते, विशेषतः आरक्षकाणां कृते एफ्. ऐ. आर्. पञ्जीकर्तुं तथा लिङ्ग-चयनस्य आचरणस्य अनुमतिः अस्ति वा इति।
एतत् प्रकरणं गर्भधारणपूर्व-प्रसवपूर्व-निदान-तन्त्रस्य (लिङ्ग-चयन-निषेधः) अधिनियमः, 1994 इत्यस्य व्याख्यायाः विषये आपराधिक-अपीलम् उद्दिश्य वर्तते, विशेषतः आरक्षकैः अधिनियमस्य अन्तर्गतं एफ्. ऐ. आर्. पञ्जीकर्तुं, अपराधानां अन्वेषणं कर्तुं च अनुमतिः अस्ति वा, अथवा यदि एतादृशानि अधिकारानि विशेषतया उपयुक्त-प्राधिकरणस्य कृते आरक्षितानि सन्ति वा इति।
कः चिन्तितः अस्ति? अस्मिन् विषये उत्तरप्रदेशराज्यं, अपरं अपीलीय-विरुद्ध-ब्रिज्-पाल्-सिङ्घ् इति, अपरं प्रत्यर्थी-रूपेण च अन्तर्भवति। निर्णयः न्यायमूर्तिः सञ्जय् करोल् इत्यनेन लिखितः अस्ति।
न्यायालयः किं निर्णयम् अकरोत्?
- न्यायालयः अलहाबाद्-उच्चन्यायालयेन निर्मितान् त्रीणि विशिष्टाः प्रश्नान् सम्बोधयतिः (1) पी. सी. पी. एन्. डी. टी. अधिनियमस्य अपराधानां कृते एफ्. ऐ. आर्. पञ्जीकरणं अनुमन्यते वा; (2) आरक्षकाणां अन्वेषणम् अनुमन्यते वा, कः अन्वेष्टुं शक्नोति; (3) न्यायाधीशः आरक्षकाणां आरोपपत्रस्य संज्ञानं स्वीकर्तुं शक्नोति वा इति।
- पी. सी. पी. एन्. डी. टी. अधिनियमस्य अन्वेषणेषु आरक्षकाणां भूमिकायाः विषये उच्चन्यायालयस्य विरोधाभासी-मतानां कारणात् अपील्-कृते प्रमाणपत्रं प्रददात् एकल-न्यायाधीशेन स्वीकृतं सी. आर्. पी. सी. इत्यस्य धारा 482 इत्यस्य अन्तर्गतं निरसन-याचनेन अपील् उद्भवति।
अपि च दस्तावेजे।
- आरक्षकाः एफ्. ऐ. आर्. पञ्जीकर्तुं, पी. सी. पी. एन्. डी. टी. अधिनियमस्य अपराधानाम् अन्वेषणं च कर्तुं शक्नुवन्ति वा इति विषये विविधानां उच्चन्यायालयानां (अलहाबाद्, दिल्ली, पञ्जाब्, हरियाणा, मद्रास्) मध्ये भिन्नाभिप्रायः दस्तावेजः उल्लिखति।
- एतत् प्रकरणं'रिपोर्टबल्'इति अङ्कितम् अस्ति तथा च 2026 ऐ. एन्. एस्. सि. 901 इति अङ्कितम् अस्ति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि न दृढीकृतानि। अस्माकं स्वयंचालित-परीक्षणं पत्रं मध्ये अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकं संख्या न अन्वेष्टुम् अशक्नोत्। अङ्कान् सावधानतया पश्यन्तु, मूलम् अपि पश्यन्तु।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अयं दस्तावेजः अस्माकं अभिलेखे अस्ति, परन्तु अस्माकं प्रथमपृष्ठेषु न दर्शितः-सारांशस्य संख्या अभिलेखे न प्राप्ता।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः-आदेशाः तथा निर्णयः
न्यायालयस्य आदेशः रेफ़. डायरी नं. 22340/2025, गर्भधारणपूर्वं तथा प्रसवपूर्व-निदान-कौशल-अधिनियमः, PC & PNDT · 20 अगस्त 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।