न्यायालयाः सर्वोच्चन्यायालयः
मृत्युदंडस्य दण्डादेशस्य मृत्युदण्डस्य अपेक्षया प्राणघातक-इञ्जेक्षन् अधिकम् मानवीयम् अस्ति इति किमपि प्रमाणं नास्ति-सर्वोच्चन्यायालयः।
अस्मिन् प्रकरणे दण्डप्रक्रिया-संहिता, 1973 इत्यस्य धारा 354 (5) इत्यस्य सांविधानिक-वैधताम् प्रतिध्वनिं कुर्वती जनहित-याचिका अन्तर्भवति, या मृत्युदण्डस्य निष्पादनस्य एकमात्र-विधिः इति फाँसी इति विहितं करोति।
याचिकाकर्ता तर्कयति यत् एषा पद्धतिः संविधानस्य अनुच्छेदस्य 21 इत्यस्य उल्लङ्घनं करोति, सम्मानेन म्रियमाणस्य अधिकारस्य निराकरणं करोति इति।
कः चिन्तितः अस्ति? याचिकाकर्ता-ऋषि मल्होत्रा तथा अनर्; प्रतिवादीः भारत-सङ्घः; न्यायाधीशः मेहता, जे.
न्यायालयः किं निर्णयम् अकरोत्?
- न्यायालयेन धारा 354 (5) सि. आर्. पि. सि. (तथा तत्सम्बद्धः धारा 393 (5) बि. एन्. एस्. एस्.) इत्यस्य संवैधानिकवैधताम् आव्हानम् अकरोत्।
- न्यायालयः अवदत् यत् 2017 तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य 6 दिनाङ्के प्रथमवारं याचनायाः विचारः कृतः इति।
- न्यायालयः अवदत् यत् संवैधानिक-दृष्टिकोणः स्थिरः नास्ति, तथा च एकदा समर्थितः उपबन्धः वैज्ञानिकस्य सामाजिकस्य च विकासस्य दृष्ट्या पुनःविचारणं आवश्यकं भवेत् इति।
- न्यायालयेन याचिकाकर्तुः निवेदनं अभिलेखितम् यत् फाशीद्वारा मृत्युदण्डः मर्यादाम् नष्टं करोति इति, तथा च दुःखस्य विषये बच्चन् सिङ्घ् इत्यस्य भिन्नाभिप्रायस्य अभिप्रायस्य उल्लेखः कृतः।
- न्यायालयः प्रथमदृष्ट्या अवदत् यत् विधायिका अनावश्यकं वेदनां दुःखं च निवारयितुं निष्पादनस्य वैकल्पिकविधानान् आविष्कर्तुं विचारं कर्तुं शक्नोति इति।
अपि च दस्तावेजे।
- प्रदत्तः निर्णयपाठः खण्डितः अस्ति तथा च अन्तिम-कार्यात्मक-आदेशः, प्रदत्त-आश्वस्तिः, अथवा याचनायाः निरस्तीकरणं च न भवति।
- न्यायालयः स्पष्टतया अवदत् यत् मृत्युदंडस्य सांविधानिक-वैधतायाः निर्णयः विधिः एव भवति, न तु अस्य वादस्य विषयः, तस्य स्थाने निष्पादनपद्धतिम् अवधानं करोति इति।
- न्यायालयः 1983 तमे वर्षे दीना-वि. भारत-सङ्घ-प्रकरणस्य निर्णयस्य उल्लेखं कृतवान्, यः पूर्वं दण्डादेशं समर्थयत्, परन्तु ततः परं तथ्यात्मकः मानकः च परिदृश्यः परिवर्तितः इति अवदत्।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
न किमपि अन्वेष्टुं शक्यते स्म। अस्माकं तन्त्रांशः एतत् पत्रं पठितुं न शक्नोति (एतत् स्कैन् स्यात्), अतः सारांशस्य किमपि तस्य विरुद्धं न परीक्षितम् अस्ति।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अयं दस्तावेजः अस्माकं अभिलेखे अस्ति परन्तु अस्माकं प्रथमपृष्ठेषु न दृश्यते-वयं अद्यापि न लिखामः।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः-आदेशाः तथा निर्णयः
न्यायालयस्य आदेशः रेफ. डब्ल्यू. पी. (सी. आर्. एल्.) नं. <ऐ. डि. 1> · 19 आगस्ट् 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।