न्यायालयाः सर्वोच्चन्यायालयः
सर्वोच्चन्यायालयेन उपभोक्तृ-मञ्चेषु असङ्गत्याः व्याख्यां कर्तुम् केन्द्राय आदेशः।
उपभोक्तृ-मञ्चानां कृते आर्थिक-अधिकारक्षेत्रस्य निर्धारणविषये मेसर्स् एवन् इलास्टोमर्स् (इण्डिया) तथा मेसर्स् बजाज् आलियन्स् जनरल् इन्शुरन्स् कम्पनी लिमिटेड् इत्येतयोः मध्ये विवादः अस्ति।
मुख्यः विषयः अस्ति यत् न्यायक्षेत्रः प्रतिफलरूपेण प्रदत्तानां वस्तूनां/सेवानां मूल्यस्य आधारेण अथवा प्रतिदानस्य दावायाः परिमाणस्य आधारेण भवति वा इति।
कः चिन्तितः अस्ति? याचिकाकर्ता-मेसर्स् एवन् इलास्टोमर्स् (भारत); प्रत्यर्थिनः मेसर्स् बजाज् आलियन्स् जनरल् इन्शुरन्स् कम्पनी लिमिटेड् & ओर्स्; बेञ्च्ः माननीयः न्यायमूर्तिः के. वी. विश्वनाथन्, माननीयः न्यायमूर्तिः अरुण् पल्ली च।
न्यायालयः किं निर्णयम् अकरोत्?
- न्यायालयः भारत-सङ्घं, 13-08-2026 इत्यतः षट् सप्ताहाणाम् मध्ये उपयुक्तं प्रतिज्ञापत्रं दाखिलुं निर्देशं दत्तवान्।
- प्रदत्तस्य प्रतिफलस्य आधारेण अधिकारक्षेत्रनिर्धारणे कथितानां विसङ्गतीनां प्रत्युत्तरं प्रतिज्ञापत्रं अवश्यं ददातु।
- प्रतिज्ञापत्रे, राष्ट्रिय-आयोगस्य आर्थिक-अधिकार-परिधिः दश-कोटि-तः द्वि-कोटि-पर्यन्तं न्यूनीकर्तुं कारणम्, 30.12.2021 दिनाङ्कस्य अधिसूचनायाः माध्यमेन, अवश्यं परिहरितव्यं।
- 2026 तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य 8 दिनाङ्के इदं प्रकरणं श्रवणार्थं सूचीबद्धम् आसीत्।
अपि च दस्तावेजे।
- न्यायालयः अवदत् यत् आर्थिकक्षेत्राधिकारस्य प्रावधानानां वैधता पूर्वं'रुतु मिहिर् पञ्चाल् & ओर्स्. वर्सस् यूनियन् आफ् इण्डिया & ओर्स्.'(2025 एस्. सि. सि. आन्लैन् एस्. सि. 974) इत्यस्मिन् समर्थिता आसीत्, परन्तु वर्तमानः विषयः एतेषां प्रावधानानां व्याख्या अस्ति।
- न्यायालयः अवदत् यत् याचिकाकारेण उद्घाटिताः विसङ्गताः उदाहरणात्मकानि सन्ति इति।
- न्यायालयः उपबन्धानां व्याख्यां कर्तुम् पूर्वं, प्रमुखानां विसङ्गतानां प्रकाशने आर्थिकक्षेत्राधिकारः कथं कार्यं करोति इति ग्रहीतुं चिन्तां व्यक्तवान्।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः-आदेशाः तथा निर्णयः
न्यायालयस्य आदेशः 18 अगस्त 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।