न्यायालयाः सर्वोच्चन्यायालयः
सर्वोच्चन्यायालयः वदति यत् स्वामित्वस्य समर्पणं विना विक्रयण-करारद्वारा भाटकत्वस्य समाप्तिः न अभवत् इति।
एतत् प्रकरणं भाटक-याचिकाकर्ता, भूस्वामी-प्रतिवादिनः च मध्ये विवादस्य विषये अस्ति यत् विक्रयण-करारस्य निष्पादनानन्तरं भूस्वामी-भाटकस्य सम्बन्धः समाप्तः वा इति, यत्र भाटकः प्रतिफलस्य अंशम् अददात्, परन्तु...
एतत् प्रकरणं भाटक-याचिकाकर्ता, भूस्वामी-प्रतिवादिनः च मध्ये विवादस्य विषये वर्तते यत् विक्रयण-करारस्य निष्पादनानन्तरं भूस्वामी-भाटकस्य सम्बन्धः समाप्तः वा इति विषये, यत्र भाटकः प्रतिफलस्य अंशम् अददात् परन्तु विक्रयः पूर्णः न अभवत्।
कः चिन्तितः अस्ति? याचिकाकर्ता-नजीम् शेख् हसन्; प्रतिवादीः नासिर् मुश्तक् शेख् तथा अन्ये; पीठः न्यायमूर्तिः प्रशान्त् कुमार् मिश्रा।
न्यायालयः किं निर्णयम् अकरोत्?
- न्यायालयेन विश्लेषणं कृतम् यत् विक्रय-करारस्य निष्पादनानन्तरं भाटकत्वस्य समाप्तिः अभवत् वा इति।
- न्यायालयः वर्तमानस्य प्रकरणं आर्. कान्तिमाथी बनाम बीट्रिस् जेवियर् इत्यतः पृथक् कृतवान्, वर्तमान-करारस्य विक्रय-करारस्य अन्तर्गतं स्वामित्वं समर्पणं कृतम् अथवा भाटक-दायित्वानि समाप्तानि इति सूचयतां शर्तानां अभावः आसीत् इति अवदत्।
- न्यायालयेन सम्पत्ति-हस्तान्तरण-अधिनियमः 1882 इत्यस्य धारा 111 इत्यस्य अन्तर्गतं व्यक्तस्य निहितस्य च समर्पणस्य अवधारणानां परीक्षणं कृतम्।
- न्यायालयः अवदत् यत् अस्मिन् प्रकरणे विक्रयण-करारः एकः खण्डः आसीत्, यस्मिन् सूचितम् आसीत् यत् यदि ऋणं स्वीकृतं न भवति तर्हि सः निरस्तः भविष्यति इति, येन प्रारम्भिक-देयस्य प्रतिदानस्य, अधिकारस्य हस्तान्तरणस्य च आवश्यकता भवति इति।
अपि च दस्तावेजे।
- न्यायालयः अस्मिन् प्रकरणे विक्रयण-करारः याचिकाकर्तुः उद्धृतः पूर्वसन्देशात् भौतिकरूपेण भिन्नः इति ज्ञातवान्, यतः विक्रय-करारस्य अनुसरणे स्वामित्वं समर्पणं कृतम् इति सः स्पष्टतया न उक्तवान्।
- विक्रय-अनुबन्धे एषा शर्तः अन्तर्भवति यत् यदि मासत्रयेषु ब्याङ्क्-ऋणं स्वीकृतं न भवति तर्हि करारः निरस्तः भविष्यति, विक्रेतुः 40,000 रूप्यकाणि प्रतिदातुं शक्नोति, क्रेता च स्वामित्वं समर्पयिष्यति इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः-आदेशाः तथा निर्णयः
न्यायालयस्य आदेशः 14 अगस्त 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।