न्यायालयाः सर्वोच्चन्यायालयः
बाल-श्रम-विधि-विशेष-प्रकोष्ठस्य निर्माणाय सर्वोच्चन्यायालयस्य केन्द्राय आदेशः
अस्मिन् प्रकरणे बाल-किशोर-श्रम-(निषेध-विनियमन) अधिनियमः, 1986 इत्यस्य प्रावधानान् प्रतिध्वनिं कुर्वन्'हेल्थ् फ़ार् मिलियन्स्'इति एन्. जी. ओ. इत्यनेन दाखिलं रिट्-याचिका अन्तर्भवति।
न्यायालयेन, वैधानिक-संशोधनेन अभियोगानां निवारणम् अभवत् इति सूचित्वा, याचिकायाः निराकरणं कृतम्, अपि च सर्वकाराय संशोधिते विध्याः कठोरं पालनं सुनिश्चितं कर्तुं निर्देशं दत्तम्।
कः चिन्तितः अस्ति? याचिकाकर्ता-हेल्थ फ़ार् मिलियन्स् (एन्. जी. ओ.); उत्तरदातारः-यूनियन् आफ़् इण्डिया अण्ड् ओर्स्; बेञ्च्ः न्यायमूर्तिः एस्. वी. एन्. भट्टी, न्यायमूर्तिः एन्. वी. अञ्जारिया च।
न्यायालयः किं निर्णयम् अकरोत्?
- न्यायालयः अवदत् यत् 2016 तमस्य वर्षस्य अधिनियम-सङ्ख्या 35 इत्यस्य संशोधनेन रिट्-आवेदनस्य विशिष्टाः प्रार्थनाः अधिकविचारणार्थं न तिष्ठन्ति इति।
- न्यायालयः द्वितीये प्रत्यर्थीं अधिनियमस्य कार्यान्वयनस्य निरीक्षणार्थं विशेष-प्रकोष्ठस्य गठनं कर्तुम् निर्दिशत्।
- न्यायालयः प्रत्यर्थीं राज्यानां सम्बद्धानां मुख्यसचिवाणां माध्यमेन प्रवर्तक-संस्थानां कृते निर्देशान् प्रददात् इति निर्दिशत्।
- बाल-किशोर-श्रम-(निषेध-विनियमन) अधिनियमः, 1986 इत्यस्य, संशोधित-प्रावधानैः सह, पूर्णं कठोरं च अनुपालनं सुनिश्चितं करणीयं उत्तरदातृणां दायित्वम् इति न्यायालयः अवदत्।
- रिट्-आवेदनस्य निष्पादनं जातम्, कासु अपि विचाराधीन-आवेदनानाम् अपि निष्पादनं जातम्।
अपि च दस्तावेजे।
- न्यायालयेन स्पष्टतया अवदत् यत् मूल-अधिनियमस्य संशोधनेन (2016 तमस्य वर्षस्य अधिनियम-सङ्ख्या 35) अभियोगस्य पर्याप्तरूपेण समाधानम् अभवत् इति।
- 2026 अक्टोबर् 29 दिनाङ्के अयं आदेशः स्वीकृतः।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः-आदेशाः तथा निर्णयः
न्यायालयस्य आदेशः रेफ. डब्ल्यू. पी. (सी) नं. 501/2009 · 4 नवम्बर 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।