न्यायालयाः सर्वोच्चन्यायालयः
सर्वोच्चन्यायालयः आदेश-II नियम-2 इत्यस्य अन्तर्गतं विशिष्ट-निष्पादनस्य कृते नूतन-वादस्य निषेधं करोति।
अयं प्रकरणः स्थाबर-सम्पत्ति-विक्रयणार्थं मौखिक-करारस्य विशिष्ट-निष्पादनार्थं द्वितीय-वादस्य अनुरक्षणक्षमतायाः विषये विवादेन सम्बद्धः अस्ति, यत्र वादी पूर्वमेव स्थायी-निषेधस्य वादम् अपसारितवान् आसीत्।
सिविल्-प्रोसीजर्-कोड्, 1908 इत्यस्य आदेश-II नियम-2 इत्यस्य अन्तर्गतं दण्डः, वादिनः नूतनस्य वादस्य विशिष्टं निष्पादनं अन्वेष्टुं विलम्बयति वा इति मुख्यविषयः अस्ति।
कः चिन्तितः अस्ति? अपीलकर्तारः बाम्बे-ग्यारेज्-अहमदाबाद्-लिमिटेड् & ओ. आर्. एस्. उत्तरदातारः जे. पी. इस्कान्-प्रैवेट्-लिमिटेड् & अनर्-बेञ्च्ः न्यायमूर्तिः के. विनोद-चन्द्रन्।
न्यायालयः किं निर्णयम् अकरोत्?
- विरामः स्वीकृतः।
- न्यायालयेन प्रथमस्य वादस्य निराकरणस्य, द्वितीयस्य वादस्य दाखिलस्य च विषये आदेश-II नियम-2 सी. पी. सी. इत्यस्य, आदेश-XXIII नियम-1 (3) सी. पी. सी. इत्यस्य च प्रयोज्यता विश्लेषणम् अकरोत्।
- न्यायालयः अवदत् यत् वर्तमानस्य प्रकरणे, वादी पूर्वस्य वादस्य वादम् उपस्थापयत्, यत्र प्रतिवादी तत् उपस्थापयितुं असफलः अभवत् इति प्रकरणात् पृथक् कृतवान्।
- न्यायालयेन गुरुबक्स्-सिङ्घ् बनाम भुरालाल्, गुरिन्दर्-पाल् बनाम जगमितर्-सिङ्घ्, तथा कुड्डालोर-पवर्जेन्-कार्पोरेशन्-लिमिटेड् बनाम मेसर्स्-चेम्प्लास्ट्-कुड्डालोर-विनैल्स्-लिमिटेड् इत्यादीनां उदाहरणानां समीक्षा कृता।
- न्यायालयः अवदत् यत् आदेश-II नियम-2 इत्यस्य अधीनस्य दण्डस्य कृते प्रमाणस्य आवश्यकता अस्ति यत् वादी एकस्मात् अधिकात् उपशमनस्य हकदारः आसीत् तथा च विना अनुमत्या द्वितीये दावायां उपशमनार्थं दावां कर्तुं विस्मृतः आसीत् इति।
- न्यायालयः अवदत् यत् गुरिन्दर्पाल्-वि. जगमितर्-सिङ्घ् इत्यस्मिन् नूतनं वादपत्रं दाखिलुं स्वतन्त्रतायाः सिद्धान्तः, गुर्बक्स्-सिङ्घ्-वि. भुरालाल् इत्यस्मिन् प्रकरणस्य संविधानपीठस्य निर्णयस्य विपरीतः अस्वीकार्यः इति मन्यते स्म।
अपि च दस्तावेजे।
- निर्णयः'प्रतिवेदनयोग्यः'इति अङ्कितः अस्ति।
- न्यायालयः स्पष्टतया अवदत् यत् गुरिन्दर्पाल् बनाम जगमितार् सिङ्घ् (2004) 11 एस्. सि. सि. 219 इत्यस्मिन् अङ्कितं सिद्धान्तः'अप्राप्यः अस्ति, गुर्बक्स् सिङ्घ् बनाम भुरालाल् इत्यस्मिन् संविधानपीठस्य निर्णयस्य विरुद्धं च प्रचलति'इति।
- न्यायालयः अवदत् यत् वर्तमानस्य प्रकरणस्य वादी पूर्वस्य वादस्य वादम् उपस्थापयत्, परन्तु गुर्बक्स्-सिङ्घ्-बनाम-भुरालाल् इत्यस्मिन् प्रकरणस्य पूर्वस्य वादः प्रतिवादीद्वारा साक्ष्यरूपेण उपस्थापितः नासीत् इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः-आदेशाः तथा निर्णयः
न्यायालयस्य आदेशः 29 सेप्टेम्बर् 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।