न्यायालयाः सर्वोच्चन्यायालयः
निष्कासिताः मतदातारः मिथ्याघोषणा-शुल्कं विना प्रपत्रं 6 दाखिलुं शक्नुवन्ति इति ई. सी. ऐ. स्पष्टयति।
अयं दस्तावेजः भारतस्य निर्वाचन-आयोगेन (इ. सि. ऐ.) मुख्य-निर्वाचन-अधिकारिभ्यः पूर्व-निर्वाचक-द्वारा प्रपत्र-6 इत्यस्य प्रस्तुतीकरणस्य विषये जारीः स्पष्टीकरणः अस्ति, यस्य नाम विशेष-निर्वाचन-कालस्य मसौदा-निर्वाचक-सूच्यां अनुपस्थितः अस्ति।
अयं दस्तावेजः भारतस्य निर्वाचन-आयोगेन (इ. सि. ऐ.) मुख्य-निर्वाचन-अधिकारिभ्यः विशेष-गहन-संशोधनस्य (एस्. ऐ. आर्.) समये पूर्व-निर्वाचक-द्वारा प्रपत्र-6 इत्यस्य प्रस्तुतीकरणस्य विषये जारीः स्पष्टीकरणः अस्ति, यानां नामानि निर्वाचक-सूची-प्रारूपात् अनुपस्थितानि सन्ति। एते मतदाराः मिथ्याघोषणां कृते लोक-प्रतिनिधित्व-अधिनियमः, 1950 इत्यस्य धारा-31 इत्यस्य अन्तर्गतं अभियोजनार्थं उत्तरदायी भवितुम् अर्हन्ति इति चिन्तां निवारयति।
कः चिन्तितः अस्ति? भारतस्य निर्वाचन-आयोगेन (अधीनसचिवः सन्दीप्-कुमारः) सर्वेभ्यः राज्यानां/केन्द्रशासितप्रदेशानां मुख्य-निर्वाचन-अधिकारिणां कृते एतत् पत्रं निर्गमितम् अस्ति। एतत् नीलोट्पाल्-दत्तस्य तथा अनर्-विरुद्धस्य भारतीय-निर्वाचन-आयोगस्य तथा अन्यस्य (डब्ल्यू. पी. (सी) नं. 14955/2026) विषये माननीय-दिल्ली-उच्चन्यायालयस्य न्यायिक-निर्णयस्य उल्लेखं करोति।
न्यायालयः किं निर्णयम् अकरोत्?
- स्पष्टीकृतं यत्, यः निर्वाचकः निर्वाचकसूच्यां नाम न दृश्यते, सः पूर्व-नामाङ्कनं विना, समावेशनार्थं प्रपत्रं 6 समर्पयितुं शक्नोति इति।
- एतासु परिस्थितिषु प्रपत्रस्य 6 इत्यस्य प्रस्तुतीकरणं केवलं निर्वाचकः पूर्वं नामाङ्कितः आसीत् इति कारणात् मिथ्याघोषणा इति न मन्यते इति अवदत्।
- जन-प्रतिनिधित्व-अधिनियमः, 1950 इत्यस्य धारा 31 इत्यस्य अन्तर्गतं निर्वाचन-पञ्जीकरण-अधिकारिणा (ई. आर्. ओ.) एस्. ऐ. आर्. इत्यस्य समये वा तदनन्तरं वा प्रपत्र-6 इत्यस्य प्रस्तुतीकरणस्य कृते निर्वाचकस्य विरुद्धं किमपि कार्यम् आरभेत इति निर्देशः दत्तः, बशर्ते ते अन्यत्र नामाङ्किताः न सन्ति तथा घोषणा अन्यथा विधिसम्मतः अस्ति।
- मुख्य-निर्वाचन-अधिकारिणः उपलभ्यमान-माध्यमानां माध्यमेन स्थानीयभाषासु अस्य स्पष्टीकरणस्य विस्तृतं प्रचारं कर्तुम् अभ्यर्तत।
अपि च दस्तावेजे।
- स्पष्टीकरणं दिल्ली-उच्चन्यायालयस्य निलोत्पाल्-दत्तस्य तथा अनर्-विरुद्ध-भारतीय-निर्वाचन-आयोगस्य तथा ओर्स् (14.10.2026 विषये निर्णयः) प्रकरणस्य निर्णयम् ई. सी. ऐ. इत्यस्य स्थित्या अनुरूपम् इति उल्लिखति।
- पत्रं 3 नवेम्बर् 2026 दिनाङ्कस्य अस्ति।
- ई. सी. ऐ. इत्यनेन स्पष्टतया ज्ञायते यत् प्रपत्रं 6 मध्ये घोषणा <ऐ. डी. 1> इत्यतः प्रचलिता अस्ति इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयः-आदेशाः तथा निर्णयः
न्यायालयस्य आदेशः · सन्दर्भः डैरी नं. 62801/2025 · 4 नवम्बर 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।