न्यायालयाः न्यायालयाः तथा नियंत्रकाः
2026 नियमानां प्रारूपः पी. सी. ए. अधिनियमस्य अन्तर्गतं पशु-प्रयोगान् विनियमितं करिष्यति।
अयं दस्तावेजः मत्स्यपालन-पशुपालन-दुग्ध-मन्त्रालयस्य (पशुपालन-दुग्ध-विभागः) अधिसूचना अस्ति यत्'पशूनां प्रति क्रूरता-निवारणम् (पशूनां कृते पशु-प्रयोगानां विनियमनम्)'इति प्रारूपं प्रकाशयति।
अयं दस्तावेजः मत्स्यपालन-पशुपालन-दुग्ध-मन्त्रालयस्य (पशुपालन-दुग्ध-विभागस्य) अधिसूचना अस्ति, यस्मिन्'पशूनां प्रति क्रूरता-निवारण (वैज्ञानिक-शैक्षणिक-उद्देश्यानां पशु-प्रयोगानां विनियमनम्) नियमानि, 2026'इति प्रारूपं प्रकाशितम् अस्ति। नागरिकानां कृते एतत् महत्त्वपूर्णम् अस्ति, यतः एतत् अनुज्ञापत्रं, कल्याण-मानकं, 3आर्-सिद्धान्तं (प्रतिस्थापनं, ह्रासं, परिष्करणम्) इत्यादीनां वैज्ञानिक-संशोधने पशूनां उपयोगार्थं प्रस्तावित-विनियामक-संरचनां रूपरेखयति।
कः चिन्तितः अस्ति? अयं दस्तावेजः पशूनां प्रयोगानां नियन्त्रणस्य पर्यवेक्षणस्य च उद्देश्यस्य समितिः (सी. पी. सी. एस. ई. ए.), भारतीय-पशु-कल्याण-परिषदः (आई. सी. ए. डब्ल्यू.), पञ्जीकृत-प्रजननकर्तारः, व्यापारिनः, प्रयोगशालायाः पशूनां उपयोक्तारः, तथा च कशेरुक-पशूनां वैज्ञानिक-शैक्षणिक-प्रयोगान् निर्वहन्तः संस्थाः इत्येतैः सह सम्बद्धः अस्ति।
पत्रं किं वदति?
- 'पशूनां प्रति क्रूरता-निवारणम् (वैज्ञानिक-शैक्षणिक-प्रयोजनानां पशु-प्रयोगानां विनियमनम्) नियमः, 2026'इति प्रारूपनियमानां शीर्षकम् अस्ति।
- एते नियमाः वैज्ञानिक-शैक्षणिक-प्रयोगेषु वा प्रयुक्तानां पशूनां रक्षणार्थं प्रयुज्यन्ते।
- नियमाः 3 आर् सिद्धान्तस्य कार्यान्वयनं अनिवार्ययन्ति-प्रतिस्थापनं (यत्र सम्भवं गैर-पशु-विधिं उपयुज्य), ह्रासं (आवश्यकानां पशूनां न्यूनतमसंख्यां उपयुज्य), परिष्करणं (वेदनां, क्लेशं, क्लेशं च न्यूनीकर्तुं)।
- नियमाः मत्स्यानां, उभयचरानां, सरीसृपानां, पक्षिणां, स्तन्यपाय़ीनां च सर्वानां कशेरुकी-पशूनां कृते प्रयुज्यन्ते, यत्र भ्रूणानां च कृते विशिष्टाः व्यवस्थाः सन्ति।
- मूलभूत-अनुसंधानः, रोग-निवारण/उपचारार्थं अनुवर्तित-अनुसंधानः, औषधानां/खाद्यस्य गुणवत्ता-परीक्षणं, संरक्षणम्, व्यावसायिक-प्रशिक्षणम् इत्यादीनां प्रयोजनानां कृते प्रयोगानां अनुमतिः अस्ति।
- संरक्षितानां वन्यप्राणिनां, मानवेतर-वानरानां च उपयोगः सामान्यतया निषिद्धः अस्ति, विशिष्टाः अपवादाः सन्ति यस्याः कृते वैज्ञानिक-समर्थनस्य, सक्षम-प्राधिकरण-अनुमोदनस्य च आवश्यकता भवति।
- नियमाः'सी. पी. सी. एस. ई. ए.','ऐ. सी. ए. डब्ल्यू.','ब्रीडर्स्','ट्रेडर्स्','यूसर्स्','इन्वेसिव् एक्सपेरिमेण्ट्स्','नान्-इन्वेसिव् एक्सपिरिमेण्ट्स्'इत्यादीनि प्रमुखानि पदानि निर्दिशन्ति।
- प्रारूपनियमानां विषये आपत्तयः आधिकारिक-राजपत्रे प्रकाशनस्य दिनत्रयानाम् अन्तः सी. पी. सी. एस. ई. ए. इत्यस्य सचिवं प्रति समर्पिताः भवेयुः।
अपि च दस्तावेजे।
- अयं दस्तावेजः 6 अक्टोबर् 2026 दिनाङ्के भारतस्य राजपत्रे (असाधारणं) प्रकाशितः प्रारूप-अधिसूचना अस्ति।
- एते नियमाः'पशूनां प्रयोगानां नियन्त्रण-पर्यवेक्षण-नियमः, 1968'तथा'पशूनां विषये अनुसंधान-प्रयोगानां विनियमन-नियमः (नियन्त्रण-पर्यवेक्षण) नियमः, 1998'इत्येतयोः स्थाने सन्ति।
- नियमाः निर्दिशन्ति यत् प्रयोगार्थं पशूनां उपयोगः तेषां नियमानां व्याप्तिं न बहिष्करोति, यद्यपि वेदनां वा पीडां वा निवारयितुं वेदनशामकानि वा निश्चेतकानि वा उपयुज्यन्ते।
- नियमाः यावत् प्रयोगः समाप्तः न भवति, पशुः मानवीय-हत्यया वा उपयुक्त-आवासस्य वा वन्यजीव-अभयारण्यस्य वा कृते मुक्तः न भवति तावत् यावत् वर्तन्ते।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
प्रेस् द्वारा प्रकाशितानि सर्वकारीय-पत्राणि
सर्वकारीयपत्रं · सन्दर्भः 220सी. ई. ए0बी3बी2ई3419
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।