लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
सी. ए. जी. इत्यनेन हरियाणा-राज्ये ई-प्रोक्योरमेण्ट्-व्यवस्थायाः अनुमतिः आफ्लैन्-बिडिं तथा सङ्गत-टेण्डर् इत्येतयोः प्राप्ता।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे हरियाणा-सर्वकारस्य उत्पादशुल्कविभागे ई-क्रयण-परियोजनायाः, अनुज्ञापत्र-प्रबन्धनस्य, मद्य-उत्पादनस्य, वितरणव्यवस्थायाः च कार्यान्वयनस्य कार्यस्य च परीक्षणं कृतम्।
लेखापरीक्षायां <ऐ. डि. 1> इति अवधिः, पूर्व-अप्रकटित-घटनाभिः, अनुवर्ती-अवधिभिः सह, यत्र आवश्यकं तत्र च अन्तर्भवति स्म।
कः चिन्तितः अस्ति? हरियाणा-सर्वकारः (वित्त-विभागः तथा उत्पाद-शुल्क-विभागः)
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- ई-क्रयण-परियोजनायाः कृते राष्ट्रिय-सूचना-केन्द्रेन (एन्. ऐ. सि.) सह करारस्य कार्यान्वयनं न भवेत्।
- परियोजना-निरीक्षण-एकाङ्कस्य कार्यक्षमतायां न्यूनताः तथा च पोर्टल्-कार्यान्वयनस्य अनवीक्षणम्।
- अपर्याप्त-प्रशिक्षणस्य कारणात् सर्वकारीय-ई-मार्केट्-प्लेस् (जी. ई. एम्.) इत्यस्य अपर्याप्त-कार्यान्वयनं तथा च अक्षमतापूर्ण-पोर्टल्-उपयोगः।
- समान-ऐ. पि-सङ्केतात्, चरदूरध्वनिसङ्ख्यया, ईमेल्-द्वारा, जि. एस्. टि. ऐ. एन्. द्वारा, अथवा पान्-द्वारा, बहुविध-बिड-सहितं, सङ्गत-बिडिं तथा कार्टेलैजेशन् इत्यस्य उदाहरणानि।
- निविदा-प्रस्तुतीकरणस्य अपर्याप्तः समयः, कार्यस्य विभाजनम्, पुनः आमन्त्रितानां मूल-निविदाभिः सह न योजनम् इत्यादीनि निविदा-प्रक्रियायाः अनियमितताः।
- कूटशब्द-नीति-अभावः, कर्तव्य-विभाजन-अभावः, उपयोक्तृ-भूमिकासम्बद्धाः अनधिकृतक्रियाः इत्यादीनि सुरक्षा-दोषानि सन्ति।
- पूल्-अकौण्ट्स्-इत्यस्य समन्वय-अभावः, अनियमितः जी. एस्. टी. प्रेषणम्, त्रुटिपूर्ण-प्रतिदानस्य कारणेन हानिः इत्यादीनि वित्तीय-अनियमितताः।
- उत्पादशुल्कविभागे, मद्यस्य उत्पादनस्य, प्रेषणस्य, निर्यातस्य च प्रक्रियां स्वयंचालितं न भवेत्, तथा च दण्डस्य व्याजं च गणनाय कार्यक्षमतायाः अभावः भवेत्।
- अतिरिक्त-उत्पाद-शुल्कस्य लघु-गणना, अनुमोदित-अनुमतेः अपेक्षया अधिक-परिमाणानां कृते अनुमतिपत्रस्य निर्गमनं च।
- मद्यव्यवस्थायां प्रमाणन-परीक्षणस्य अभावः, येन लाक्-डौन्-काले, निरस्त-अनुमतिपत्राणां च कृते पास्-निर्गमः भवति।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् ई-क्रयणव्यवस्थायाः अभावः आसीत् यतः कानिचन कार्यानि आफ्लैन्-माध्यमेन निष्पाद्यन्ते स्म, पारदर्शकतायाः प्रतिस्पर्धायाः च उद्देश्यान् पराजयताम्।
- सी. ए. जी.-संस्थया समलिङ्गी-निक्षेपणस्य निदर्शनानि अवलोकितानि, यत्र समानात् ऐ. पि.-सङ्केतात् बह्व्यः निक्षेपणपत्राणि प्रस्तुताः आसन् अथवा निकट-समयान्तरे संस्थायाः सङ्गणकानां क्रयणं कृतम् आसीत्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् मद्यवितरणव्यवस्थायां स्टाक्-स्थानान्तरण-शुल्क-गणना, दण्ड-गणना इत्यादीनां प्रमुखप्रक्रियां स्वचालनस्य अभावः आसीत्, येन हस्तचालित-त्रुटयः, राजस्व-हानिः च भवितुम् अर्हति इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत्, कोविड्-लाक्-डौन्-काले, प्रमाणीकरण-परीक्षणस्य अभावस्य कारणात् निरस्त-अनुमतिपत्राणां विरुद्धं च मद्य-अनुमतिपत्राणां निर्गमनस्य अनुमतिः व्यवस्था दत्तवती इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भः 2026-2026 इत्यस्य प्रतिवेदनं नं. 3
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।