लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए. इत्यस्य ₹ <ऐ. डि. 1> कोटिः वेतनं पञ्चवर्षपर्यन्तं न प्रदत्तम् इति सि. ए. जि. इत्यनेन ज्ञातम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे जम्मू-काश्मीर-केन्द्रशासितप्रदेशे जल-जीवन-अभियानस्य (जे. जे. एम्.), महात्मागान्धी-राष्ट्रिय-ग्रामीण-रोजगार-प्रत्याभूति-योजना (एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए.) इत्येतयोः कार्यान्वयनस्य, 2024 मार्च्-मासे समाप्तस्य अवधेः, परीक्षणं कृतम्।
कः चिन्तितः अस्ति? केन्द्रशासितप्रदेशस्य जम्मू-कश्मीरस्य सर्वकारः; जलशक्ति-सार्वजनिक-स्वास्थ्य-अभियान्त्रिकी (पी. एच. ई.) विभागः; ग्रामीण-विकास-विभागः।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- जलजीवन् मिशन्-2024 डिसेम्बर्-मासपर्यन्तं केवलं 44 प्रतिशतं योजनानि (3,253 मध्ये 1,440) एव पूर्णानि आसन्।
- जल्-जीवन्-मिशन्-पूर्णसम्पत्तिनः कृते किमपि परिचालन-अनुरक्षण-(ओ. एण्ड्. एम्.) योजनाः न प्रस्तुताः, तथा च प्रशिक्षित-ग्राम-स्तरस्य श्रमशक्तेः कृते किमपि तन्त्रं न स्थापितम्।
- जल-जीवन्-अभियानम्-खण्ड-मण्डल-स्तरेषु विफलः इति घोषिताः जल-गुणवत्ता-परीक्षणानि अन्वेषणार्थं उच्च-प्रयोगशालां प्रति न प्रेषिताः।
- एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए.-2024 मार्च्-मासपर्यन्तं ₹ <ऐ. डि. 2> कोटिः देयधनं अवशिष्टम् आसीत्, यासु सामग्री-कुशल/अर्ध-कुशल-वेतनस्य कृते ₹ <ऐ. डि. 1> कोटिः अपि अन्तर्भवति।
- एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए.-74 प्रतिशतं कार्यानि (<ऐ. डि. 1> लक्ष-कार्यानि) असम्पूर्णानि आसन्, एतेषु असम्पूर्ण-कार्येषु ₹1,000 <ऐ. डि. 2> कोटिः व्ययः अभवत्।
- एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए.-144 अङ्गनवाडी-केन्द्रेषु 104 प्रतिदर्शिताः ₹1 लक्षपरिमितव्ययेन असम्पूर्णाः अभवन्।
- एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए.-केषुचित् सन्दर्भेषु आधार-आधारित-देय-पद्धतिः (ए. बी. पी.) न उपयुज्य वेतनं निर्गमितम्।
- अनुशंसानि-जे. जे. एम्. इत्यस्य कृते तळ-अप-योजना सुनिश्चितं करोतु, अपूर्ण-योजनानां पूर्णतायाः प्राथमिकतां ददातु, जल-गुणवत्ता-निरीक्षणं तथा सामाजिक-लेखापरीक्षा-व्यवस्थां सुदृढं करोतु।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् यद्यपि%% गृहेषु नल-सम्पर्कः अस्ति, तथापि रक्षणार्थं वा स्थानीय-क्षमता-निर्माणार्थं वा योजनाबद्ध-संरचना नासीत्, येन पूर्ण-योजनानां सुस्थिरतायाः हानिः भवति इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत्, न्यून-योजना-समाप्ति-दरयुक्तेषु मण्डलेषु (किश्त्वार्, कुल्गम्), जलजन्य-रोगाणां प्रसारः अधिकः आसीत् तथा च पञ्चवर्षेषु वर्धमानः प्रवृत्तिः आसीत् इति।
- एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए. इत्यस्य अन्तर्गतं सामग्र्याः वेतनस्य च कुलव्ययस्य 49 प्रतिशतं भागं (₹1, <ऐ. डि. 1> कोटिः मध्ये ₹2 कोटिः) आपूर्तिकर्तृभ्यः कर्मचारिभ्यः च एकवर्षात् पञ्चवर्षपर्यन्तं अवधेयत इति सि. ए. जि. इत्यनेन सूचितम्।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भः 2026-2026 इत्यस्य प्रतिवेदनं नं. 4
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।