लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
सी. ए. जी. इत्यनेन हरियाणा-राज्यस्य राजस्व-लेखापरीक्षणे ₹ 998.85 कोटि-कर-हानिः प्राप्ता।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे 2024 मार्च्-मासे समाप्तस्य अवधेः हरियाणा-सर्वकारस्य राजस्व-प्राप्तयः, कर-प्रशासनं च परीक्षितम्।
₹ 998.85 कोटिःसी. ए. जी. इत्यनेन, न्यूनमूल्यांकनेन, अल्पकर-शुल्केन च ₹1 कोटि-यावत् राजस्व-हानिः अभवत् इति सूचितम्।
राज्य-उत्पादशुल्कं, विक्रय-करः/मूल्यवर्धित-मूल्यवर्धित-करः, मुद्रांक-शुल्कः, वाहन-करः च इत्येतयोः अनुपालने एतत् केन्द्रीकृतम् आसीत्।
कः चिन्तितः अस्ति? हरियाणा-सर्वकारः (विभागः उत्पादशुल्कं तथा कराधानम्, मुद्रांकशुल्कं तथा पञ्जीकरणम्, परिवहनम्)
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- विविधविभागेषु 7,144 प्रकरणेषु, करस्य मूल्यांकनं/लघु-शुल्कस्य अन्तर्गतं/राजस्वस्य हानिः ₹ 998.85 कोटिः इति CAG इत्यनेन ज्ञातम्।
- विभागाः ₹ 814.62 कोटिरूप्यकाणां न्यूनतां अङ्गीकृतवन्तः, परन्तु वर्षे केवलं ₹ 0.24 कोटिरूप्यकाणि एव प्राप्तवन्तः।
- जी. एस्. टी. इत्यस्य अन्तर्गतं कार्य-अनुबन्धस्य/निर्माण-सेवायाः विषये विषय-विशिष्ट-अनुपालन-लेखापरीक्षा ₹ 389.07 कोटिरूप्यकाणां अनुपालना-अनियमितताः प्रकटयत्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 30 करदातृषु 18 जनेषु सूक्ष्मलेखानां उत्पादनं न कृतम् इति, येन लक्षितेषु सङ्कटेषु ₹ 37.69 कोटिरूप्यकाणां परीक्षणं निवारितम्।
- क्लोसिङ्ग्-स्टाक्-इत्यस्य उपरि कर-रहितस्य परिणामेन 6.7 कोटि-रूप्यकाणां हानिः अभवत्।
- न्यून-कर-श्रेणीं उपयोक्तुं ₹3.31 कोटिरूप्यकाणां न्यूनमूल्यांकनं तथा ₹2.47 कोटिरूप्यकाणां देय-व्याजं जातम्।
- सत्यापनं विना रियायतीमूल्यानां अनुमतेः परिणामेन ₹0.98 कोटिरूप्यकाणां मूल्यांकनं, ₹2.93 कोटिरूप्यकाणां दण्डः च अभवत्।
- इन्पुट्-ट्याक्स्-क्रेडिट् (ऐ. टि. सि.) इत्यस्य अनुचित-अनुदानस्य परिणामेन दण्डसहितं ₹2.32 कोटिरूप्यकाणां हानिः अभवत्।
- आवासीय-वाणिज्य-स्थलानां कृते कृषि-भूमि-मूल्यानां उपयोगस्य कारणात् मुद्रांक-शुल्कस्य ₹ 34.08 कोटिरूप्यकाणां अल्प-प्राप्तिः।
- सहयोग-करारानां गलतवर्गीकरणस्य कारणात् ₹ 30.65 कोटिरूप्यकाणां मुद्रांक-शुल्कस्य अल्प-करः।
- बन्धकपत्राणां उपरि ₹9.93 कोटिरूप्यकाणां मुद्रांक-शुल्कस्य अ-अल्पकालीन-शुल्कः।
- बोनाफैड्-रहित-आपोष-आदेशेषु ₹4.90 कोटि-मुद्रांक-शुल्कस्य अनियमित-मुक्तिः।
- पञ्चकुला-नगरस्य प्रादेशिकपरिवहन-प्राधिकरणे ₹ 5.43 कोटिरूप्यकाणां सर्वकारीय-धनस्य दुरुपयोगः इति शङ्कितः।
- सी. ए. जी. इत्यनेन करदातृ-अभिलेखनानि प्राप्तुं, कर-प्रावधानानां कठोरप्रय़ोगं सुनिश्चितुं च एकं तन्त्रं स्थापयितुं अनुशंसितम्।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन, न्यूनमूल्यांकनेन, अल्पकर-शुल्केन च ₹1 कोटि-यावत् राजस्व-हानिः अभवत् इति सूचितम्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन पञ्चकुला-नगरस्य प्रादेशिक-परिवहन-प्राधिकरणे ₹5.43 कोटिरूप्यकाणां सन्दिग्ध-दुरुपयोगः अभूत्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् विभागाः ₹ 814.62 कोटिरूप्यकाणां स्वीकृत-न्यूनतानां विरुद्धं केवलं ₹2.24 कोटिरूप्यकाणि एव प्राप्तवन्तः इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भः 2026-2026 इत्यस्य प्रतिवेदन-सङ्ख्या 5।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।