लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
राजस्थानस्य जी. एस्. डी. पी. वित्तवर्षे <ऐ. डी. 2>% वृद्धिम् अवाप्नोत्, सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम्।
एतत् लेखापरीक्षा वित्तीयवर्षस्य 2024-25 कृते राजस्थानसर्वकारस्य वित्तीय-निष्पादनं, आयव्ययिक-प्रबन्धनम्, वित्तीय-प्रतिवेदनप्रणालिं च परीक्षते।
कः चिन्तितः अस्ति? राजस्थानस्य सर्वकारः
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- राजस्थानस्य सकल-राज्य-देशीय-उत्पादः (जि. एस्. डि. पि.) वित्तवर्षे <ऐ. डि. 1>% वृद्धिम् अवाप्नोत्।
- प्रतिवेदनं'विधि-प्राधिकरणं विना व्ययः','अतिरिक्त-व्ययः तथा तस्य नियमितकरणम्'इत्येतानि समीक्षायाः क्षेत्राणि इति सूचयति।
- सी. ए. जी.-इत्यनेन "कतिपय-अनुदानेषु स्थायी-अतिरिक्त-व्ययः", "अनुपूरक-अनुदानानि अप्रय़ोजनीय़ानि इति च सूचितानि।"
- लेखापरीक्षायां धनस्य'विवेकपूर्ण-पुनःविनियोजनम्'उद्घाटितम् अस्ति।
- सी. ए. जी.-संस्थायाः प्रतिवेदनं'व्यय-रहित-राशिः, समर्पण-विनियोगः','बृहत्-सञ्चयः/समर्पणानि'इत्येतयोः विषये भवति।
- प्रतिवेदनं'राजस्व-व्ययस्य पूँजी-व्ययस्य च मध्ये अपवर्गीकरणम्'इति सूचयति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन "त्रैमासिक-व्यय-सीमायां अनुपालनं" इति सूचितम्।
- लेखापरीक्षा'राज्य-स्वामित्वस्य पि. एस्. यु./अथारिटीस् इत्यस्य माध्यमेन आयव्ययिक-ऋणस्य'समीक्षा करोति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन'सर्वकारस्य अ-प्रभारित-देनदारयः','अ-प्रभारित-ब्याज-देनदारयः'च अङ्किताः सन्ति।
- प्रतिवेदनं "एन्. एस्. डी. एल्.-संस्थायै नूतन-निवृत्तिवेतन-योजनायाः योगदानस्य हस्तान्तरणं न भवेत्" इति सूचयति।
- भवन-अन्य-निर्माण-श्रमिक-कल्याण-उपकरः, राष्ट्रिय-राज्य-खनिज-अन्वेषण-न्यास-कोषः, राजस्थान-गो-संरक्षण-संवर्धन-कोषः, राजस्थान-राज्य-मार्ग-विकास-कोषः, जल-संरक्षण-उपकरः, नगर-विकास-उपकर-कोषः इत्यादीनां विविध-न्यासानां कोषानां च कृते कोषस्य'अल्पकालीन-स्थानान्तरणम्'सि. ए. जि. अङ्कयति।
- लेखापरीक्षायां'प्रतिदाय-प्रकरणानां विचाराधीनता','सर्वकारीय-लेखायाः बहिः निधयः'(विशेषतः उपभोक्तृ-कल्याण-निधिः) च उल्लेखिताः सन्ति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन'उपयोग-प्रमाणपत्रानां प्रस्तुतीकरणे विलम्बः'तथा'अमूर्त-आकस्मिक-विधेयकेः'विषये प्रतिवेदनं दत्तम्।
- प्रतिवेदनं ₹100 कोटि-तः अधिकस्य शेषांशयुक्तानां'व्यक्तिगत-निक्षेप-लेखानां','2023-25 इत्यस्य समये व्यक्तिगत-निक्षेप-लेखानां निष्क्रियतायाः'च परिचयः करोति।
- 'आपरेशन् आफ़् मैनर् हेड् 800'तथा'मेजर्-सस्पेन्स् तथा डि. डि. आर्. हेड्स् इत्यस्य अन्तर्गतं औट्स्टेण्डिङ्ग्-ब्यालेन्स्'इति के. ए. जि. इत्यस्य उल्लेखः अस्ति।
- लेखापरीक्षा'दुर्विनियोगं, हानिः, चोरी इत्यादीनि','विभागीयानां अङ्कानां मेलनं'इत्यादीनां विषयानां परिचयः करोति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन "स्वायत्त-निकायानां लेखानां प्रस्तुतीकरणम्" इति लिखितम् अस्ति यत्र लेखानां प्राप्तिः न अभवत्।
अपि च दस्तावेजे।
- राज्यस्य जी. एस्. डी. पी. वित्तवर्षे भारतस्य जी. डी. पी. इत्यस्य <ऐ. डी. 1> इति आसीत् इति सी. ए. जी. सूचयति।
- विशिष्ट-कल्याण-विकास-निधिं प्रति वैधानिक-निधिनां'अल्पकालीन-स्थानान्तरणस्य'अनेकान् उदाहरणान् सी. ए. जी. चिन्वति, येन निधि-प्रबन्धनस्य सम्भाव्य-अनुपालना-विफलतायाः सङ्केतः भवति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ₹100 कोटिः अथवा ततोधिकस्य शेषांशयुक्तानां'व्यक्तिगत-निक्षेप-लेखानां'अस्तित्वं सूचितम् अस्ति, यत् मानक-सर्वकारीय-लेखानां बहिः स्थितेषु निधिं सूचयति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-2024
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।