राजस्थानस्य एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए. वेतनस्य, सामग्र्याः च ₹1 कोटिः ऋणीः अस्ति इति सि. ए. जि. इत्यनेन ज्ञातम्।

योजनायाः, वित्तीयप्रबन्धनस्य, रोजगारस्य सृजनस्य, कार्यानां निष्पादनस्य, निरीक्षणव्यवस्थायाः च समीक्षा कृता।

कः चिन्तितः अस्ति? राजस्थान-सर्वकारः (विशेषतः चयनितमण्डलेषु, पञ्चायत्-समितिषु, ग्राम-पञ्चायत् इत्येतेषु च एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए. इत्यस्य कार्यान्वयनम्)।

लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?

• 2019-24 काले कस्यापि परीक्षण-परीक्षित-ग्राम-पञ्चायत्-मध्ये (जी. पी.) आधारभूत-सर्वेक्षणं न कृतम्, येन यथार्थवादी-विकास-योजना निवारिता।
• कस्यापि परीक्षण-परीक्षित-मण्डलेषु मण्डल-परिप्रेक्ष्य-योजनाः न प्रस्तुताः आसन्।
• खण्ड-संसाधन-केन्द्राणि (बी. आर्. सी.) कस्मिन् अपि निर्वाचितेषु खण्डेषु न स्थापिताः आसन्, येन जी. पी.-संस्थाः योजनायाः कृते तकनीकीसहायं विना आसन्।
• सर्वस्तरेषु नियमित-कर्मचारिणां कृते 3 प्रतिशततः 64 प्रतिशतपर्यन्तं, अनुबन्ध-कर्मचारिणां कृते 31 प्रतिशततः 80 प्रतिशतपर्यन्तं च कर्मचारिणां अभावः आसीत्।
• नियमितानां खण्ड-संसाधन-व्यक्तिनां (बी. आर्. पी.), ग्राम-संसाधन-व्यक्तिनां (वी. आर्. पी.) च <ऐ. डी. 1> पदानि 2024 जुलै-मासपर्यन्तं राज्यस्तरे रिक्तानि आसन्।
• राज्यसर्वकारेण निधिं विलम्बेन निर्गमयित्वा, 2019-20 तथा 2020-21 इत्येतयोः कृते ₹9.08 कोटिरूप्यकाणां व्याजं दायित्वं निर्मितम्।
• वेतनस्य, सामग्री-घटकस्य च दायित्वं 2025 सेप्टेम्बर्-मासपर्यन्तं ₹ 2014.39 कोटिः आसीत्, विशेषतः सामग्री-घटकस्य कृते ₹ 1892.67 कोटिः आसीत्।
• केवलं <ऐ. डि. 2> तः <ऐ. डि. 1> प्रतिशतं यावत् गृहाणि, ये रोजगारस्य लाभम् अगृह्णन्, ते एव 100 दिवसानां सुनिश्चितं कार्यं प्राप्तवन्तः।
• 2025 तमस्य वर्षस्य सेप्टेम्बर्-मासपर्यन्तं 21 प्रतिशतं स्वीकृतानि (19.74 लक्षानि कार्यानि) अपूर्णानि आसन्, तेषु 8 प्रतिशतं वर्षत्रयेभ्यः अधिककालं यावत् प्रलंबितानि आसन्।
• अभिसरणस्य अन्तर्गतं अनुमोदितेषु 88 प्रतिशतं 11.36 लक्ष-कार्यानि 2025 सेप्टेम्बर्-मासपर्यन्तं असम्पूर्णानि आसन्।
• ₹ 948.54 कोटिरूप्यकाणि वेतनदानानि (लेनदेनस्य 2.82%) 16 दिनानि यावत् 90 दिनानि यावत् विलम्बेन कृतानि।
• 2025 तमस्य वर्षस्य जुलै-मासपर्यन्तं ₹ 52.91 लक्षस्य बेरोजगारी-भत्ताः प्रलंबितः आसीत्।
• विलंबित-वेतनस्य 80 प्रतिशतं क्षतिपूर्ति-आवेदनानि निराकृतानि।
• सामाजिक-लेखापरीक्षणे सूचितेषु वित्तीय-अनियमिततानां पुनर्प्राप्तिः राज्यस्तरे केवलं 23.58% एव आसीत्।
• अनुशंसासु आधारभूत-सर्वेक्षणानि, मण्डल-परिप्रेक्ष्य-योजनाः, पर्याप्त-प्रशिक्षित-वी. आर्. पी., बी. आर्. पी. इत्येतयोः नियुक्तिः च अन्तर्भवन्ति।

अपि च दस्तावेजे।

• सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् 2025 सेप्टेम्बर्-मासपर्यन्तं वेतनस्य, सामग्र्याः च कृते राज्यसर्वकारस्य ₹ 2014.39 कोटिः देयः आसीत् इति।
• सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 2024 जुलै-मासपर्यन्तं राज्यस्तरे नियमित-खण्ड-ग्राम-संसाधन-व्यक्ति-पदानां 100% रिक्तानि आसन्, येन सामाजिक-लेखापरीक्षण-दक्षता प्रभावितः अभवत्।
• सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् अभिसरण-योजनानां अन्तर्गतं अनुमोदिताः 88 प्रतिशतानि कार्यानि 2025 सेप्टेम्बर्-मासपर्यन्तं असम्पूर्णानि आसन् इति।
• परीक्षा-परीक्षितेषु एन्. आर्. एम्.-खण्डेषु <ऐ. डि. 1> इत्यस्य काले कस्यापि वर्षे प्राकृतिक-संसाधन-प्रबन्धनस्य (एन्. आर्. एम्.) कार्ये 65 प्रतिशतं अनिवार्यव्ययः न अभवत् इति सी. ए. जी.-इत्यनेन अवलोकितम्।