लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
सी. ए. जी. इत्यनेन 10 वर्षाणाम् अनन्तरं ग्रीन्-इण्डिया-मिशन् इत्यस्य प्रगतिः नगण्यः इति ज्ञातम्।
एतत् प्रदर्शन-लेखापरीक्षा, पर्यावरण-वन-जलवायु-परिवर्तन-मन्त्रालयस्य अधीनस्य ग्रीन्-इण्डिया-मिशन् (जि. ऐ. एम्.) इत्यस्य <ऐ. डि. 1> तः <ऐ. डि. 2> पर्यन्तं अवधेः कार्यान्वयनस्य, योजनायाः, वित्तीयप्रबन्धनस्य च परीक्षणं करोति।
₹10,600 करोड़सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् अन्य-योजनाभ्यः (के. ए. एम्. पी. ए., एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए., एन्. ए. पी.) धनस्य नियोजित-अभिसरणस्य परिमाणं ₹10,600 कोटिः इति।
कः चिन्तितः अस्ति? केन्द्र-सर्वकारः, पर्यावरण-वन-जलवायु-परिवर्तन-मन्त्रालयः (एम्. ओ. इ. एफ्. तथा सि. सि.), हरित-भारत-अभियानम् (जि. ऐ. एम्.) च।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् अन्य-योजनाभ्यः (सी. ए. एम्. पी. ए., एम्. जी. एन्. आर्. ई. जी. ए., एन्. ए. पी.) निधयः योजितरूपेण 10,600 कोटिरूप्यकाणि न प्राप्ताः इति।
- 10 वर्षेषु (2015-16 तः 2024-25 पर्यन्तं) बजटीय-समर्थनेन केवलं ₹1, 149.14 कोटिः (47.88%) अपेक्षित-निधयः प्राप्ताः।
- वनीकरण-व्यवहारेषु केवलं <ऐ. डि. 1> दशलक्ष-हेक्टर्-क्षेत्राणि व्याप्तानि आसन्, 2018 तमवर्षपर्यन्तं 28 लक्ष-हेक्टर्-क्षेत्राणां स्वीकृत-लक्ष्यम् आसीत्।
- सी. ए. जी.-इत्यनेन सूचितं यत् वृक्षारोपण-कार्यानि बहुधा न्यून-अभेद्यतास्थलेषु एव सीमितानि आसन्, परन्तु पारिस्थितिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णानि दृश्यानि बहुधा उपेक्षितानि आसन् इति।
- जी. पी. एस्. तथा उपग्रह-दत्तांशस्य उपयोगेन सी. ए. जी. इत्यनेन स्वतन्त्रविश्लेषणेन प्रायः 70 प्रतिशतं मूल्यांकितस्थानेषु सामान्यः अथवा न तु सुधारः अभवत् इति ज्ञायते।
- अनुशंसासु निधि-अभिसरणस्य सम्भाव्यतायाः पुनर्मूल्यांकनं, शासी-परिषदानां कृते आवर्तनां पूर्णतायाः कठोरं पालनं सुनिश्चितं, वनीकरणस्य कृते दुर्बल-भूदृश्यानां प्राधान्यम् च अन्तर्भवति।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत्, प्रमुख-वनीकरण-कार्यक्रमः सत्सु अपि, नियोजनस्य निष्पादनस्य च मूलभूत-दुर्बलतानां कारणात्, कार्यान्वयनस्य दशकाभ्यन्तरे अभियानस्य प्रगतिः नगण्यः एव आसीत् इति।
- सी. ए. जी.-इत्यनेन ज्ञातम् यत्, अन्तरविभागीय-समन्वयस्य सुनिश्चिततायाः कृते गठितं राष्ट्रिय-कार्यकारी-परिषद्, निधिनां क्रियाकलापानां च समन्वयस्य बाधां जनयितुं समस्यानां निराकरणं कर्तुं न शक्तवती इति।
- सि. ए. जि. इत्यनेन अवदत् यत्, मन्त्रालयः स्वस्य समर्पितस्य जि. ऐ. एस्. प्रकोष्ठस्य, प्रौद्योगिकीय-क्षमतानां च पर्याप्तरूपेण उपयोगेन परिणामानां मूल्याङ्कनं न कृतवान् अथवा मध्यक्रम-संशोधनानि न प्रारब्धवान् इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भः 2026-2026 इत्यस्य प्रतिवेदनं नं. 4
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।