लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
झार्खण्ड्-राज्ये एम्. जि. एन्. आर्. ई. जि. एस्. वेतनस्य ₹ <ऐ. डि. 1> कोटिः अदत्तः अस्ति इति सि. ए. जि. इत्यनेन ज्ञातम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे 2019 एप्रिल्-मासात् 2024 मार्च्-मासपर्यन्तं यावत् झार्खण्ड्-राज्ये महात्मागान्धी-राष्ट्रिय-ग्रामीण-रोजगार-प्रत्याभूति-योजना (एम्. जि. एन्. आर्. ई. जि. एस्.), जल-जीवन्-मिशन् इत्येतयोः कार्यान्वयनस्य परीक्षणं कृतम्।
₹ 321.84 कोटिःसी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 2025 मार्च्-मासपर्यन्तं श्रमिकानां वेतनस्य ₹ 321.84 कोटिः देयः आसीत्, येन वित्तीय-क्षतिः अभवत् इति।
कः चिन्तितः अस्ति? झार्खण्ड्-सर्वकारः, विशेषतः एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए.-आयुक्तः, जलजीवन्-मिशन्-कार्यान्वयनसंस्थाः च।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- <ऐ. डि. 3> तः <ऐ. डि. 2] पर्यन्तं काले अकुशल-श्रमिकानां ₹ <ऐ. डि. 1> कोटिरूप्यकाणां अवशिष्टं वेतनं 2025 मार्च्-मासपर्यन्तं न प्रदत्तम् आसीत्।
- त्रिषु परीक्षण-परीक्षित-जनपदेषु पुरातनां वाहनानां रक्षणार्थं, कार्यकर्तृणां वेतनं च इत्यादीनां अस्वीकार्य-वस्तूनां कृते ₹ 32.62 लक्षम् अनियमितरूपेण व्ययितम् आसीत्।
- 1,02,68 मध्ये केवलं 27 प्रतिशतं, 2019-24 मध्ये प्रस्तावितानि 484 कार्यानि एव पूर्णानि अभवन्, 49 प्रतिशतं ₹2,633 कोटिरूप्यकाणां व्ययेन अपूर्णानि आसन्।
- राज्यसर्वकारेण 40 तः 55 दिवसपर्यन्तं विलम्बेन योजनायाः कृते निधयः निर्गताः।
- एन्. आर्. ई. जी. ए. एस्. ओ. टी. पोर्टल्-दत्तांशस्य प्रमाणित-वित्तीय-लेखानां च मध्ये विसङ्गताः दृष्टाः।
- मापनपुस्तकानि, मस्टर् रोल्स् इत्यादीनि अनिवार्य-अभिलेखाः न रक्षितानि आसन्, तथा च एन्. आर्. ई. जी. ए. एस्. ओ. टी. पोर्टल् इत्यत्र मान्य-दत्तांशं विना देयान् निवारयितुं आवेदन-नियन्त्रणानां अभावः आसीत्।
- अभियोग-निवारण-तन्त्रं निष्फलम् आसीत्, अभियोगानां समये निराकरणं न जातम्, सतर्कता-प्रकोष्ठानां च निर्माणं न जातम्।
- अनुशंसासु योजनायाः कृते अधस्तन-समीकरणं स्वीकर्तुं, वेतन-देयस्य विलम्बं न्यूनीकर्तुं, कार्य-पत्राणां समुचित-रक्षणं सुनिश्चितं कर्तुं, उत्तरदायित्व-तन्त्रं सुदृढं च अन्तर्भवन्ति।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 2025 मार्च्-मासपर्यन्तं श्रमिकानां वेतनस्य ₹ 321.84 कोटिः देयः आसीत्, येन वित्तीय-क्लेशः अभवत्, योजनायाः उद्देश्यः च पराजितः अभवत् इति।
- 2, 633 कोटिरूप्यकाणां व्ययेन अपि लेखापरीक्षणकाले प्रस्तावितानां 49 प्रतिशतानि कार्यानि असम्पूर्णानि आसन् इति सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितम्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् एन्. आर्. ई. जी. ए. एस्. ओफ़्. टी. प्रणाली, यदा मापानां अभिलेखनं न कृतम् अथवा मापनपुस्तकेषु असम्पूर्णरूपेण अभिलेखितम् आसीत् तदा अपि देयकानां विमोचनं अनुमन्यत इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भः 2026-2026 इत्यस्य प्रतिवेदन-सङ्ख्या 5।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।