लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
सी. ए. जी. इत्यनेन 15 सी. पी. एस्. ई. मध्ये ₹13, 678.68 कोटिः दोषपूर्ण-योजनायां प्राप्ता।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे 2025 मार्च् 31 दिनाङ्के समाप्तवर्षे अष्ट मन्त्रालयाणां/विभागानां अन्तर्गतानां 15 केन्द्रीय-सार्वजनिकक्षेत्र-उद्यमानां (सी. पी. एस्. ई.) अनुपालनस्य वित्तीयप्रबन्धनस्य च परीक्षणं कृतम्।
₹13, 678.68 कोटिःसी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् दोषपूर्णं वा न्यूनं वा नियोजनं वित्तीयप्रभावस्य बृहत्तमा श्रेणी आसीत्, यस्मिन् ₹13, 678.6...
ऊर्जा-उद्योग-अवसंरचना-क्षेत्रेषु अनियमिततां, व्यर्थव्ययस्य, नियोजनस्य निरीक्षणस्य च न्यूनतां च चिन्वन्तुं एतत् केन्द्रीकृतम् आसीत्।
कः चिन्तितः अस्ति? अङ्गार-पेट्रोलियम-प्राकृतिक-वायु-ऊर्जा-वित्त-भारी-उद्योग-इस्पात-पर्यटन-मार्ग-परिवहन-राजमार्ग-मन्त्रालयाणां प्रशासनिक-नियन्त्रणे केन्द्र-सर्वकारस्य कम्पेनी-संस्थाः तथा निगमः (सी. पी. एस्. ई.) सन्ति।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- लेखापरीक्षा-निरीक्षणानां कुल-वित्तीय-प्रभावः ₹20, 539.40 कोटिः अस्ति।
- दोषपूर्णं वा अपर्याप्तं वा नियोजनं अष्ट-परिच्छेदेषु ₹13, 678.68 कोटिः आसीत्।
- अपर्याप्तं वा अपर्याप्तं वा निरीक्षणं चतुर्षु परिच्छेदे ₹5, 900.81 कोटिः आसीत्।
- वित्तीय-हितानां सुरक्षारक्षणे सप्त-परिच्छेदेषु ₹ 609.70 कोटिः समाविष्टः आसीत्।
- नियमानां निर्देशानां च अनुपालने चतुर्षु परिच्छेदेषु ₹ 350.21 कोटिः आसीत्।
- सेण्ट्रल् कोल्फील्ड्स् लिमिटेड् इत्यनेन वननियमनानां उल्लंघनस्य कारणात् ₹7.84 कोटिरूप्यकाणां निवारणीयव्ययः अभवत्।
- एन्. एल्. सी. इण्डिया लिमिटेड् इत्यनेन अतिरिक्त-सङ्गृहित-ऊर्जा-शुल्के ₹ 14.51 कोटिः निवारणीय-व्याजं व्ययः अभवत्।
- सौथ् ईस्टर्न् कोल्फील्ड्स् लिमिटेड् संस्थया अनुबन्धप्रबन्धनस्य विफलतायाः कारणात् ₹8.62 कोटिरूप्यकाणां हानिः अभवत्, अतिरिक्त-राजस्वरूपेण ₹1 कोटिः अर्जयितुं च अवसरः नष्टः अभवत्।
- इण्डियन्-आयिल्-कार्पोरेशन्-लिमिटेड्-संस्थया व्यापक-विश्लेषणस्य अभावात् मूलसौकर्याणां निर्माणार्थं ₹1 कोटिः अनुत्पादकव्ययः अभवत्।
- 11 सी. पी. एस्. ई.-संस्थाः <ऐ. डी. 2> काले लेखापरीक्षणस्य प्रेरणे ₹ <ऐ. डी. 1> कोटिः प्राप्तवन्तः।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् दोषपूर्णं वा न्यूनं वा नियोजनं वित्तीयप्रभावस्य बृहत्तमा श्रेणी आसीत्, यस्मिन् ₹13, 678.68 कोटिः आसीत्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् दक्षिण-पूर्व-कोल्फील्ड्स्-लिमिटेड्-संस्थया अङ्गार-आपूर्तौ निरीक्षण-न्यूनतायाः कारणात् अतिरिक्त-राजस्वरूपेण ₹ 35.74 कोटिम् अर्जयितुं अवसरः नष्टः अभवत् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत्, इण्डियन्-आयिल्-कार्पोरेशन्-लिमिटेड् संस्थया मूलसौकर्याणां कृते ₹1 कोटिः व्ययः कृतः, यत् बी. एस्.-6 इत्यस्य अनुपालनाय व्यापकविश्लेषणस्य अभावात् अनुत्पादकम् इति मन्यते स्म।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।