लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
सी. ए. जी. इत्यनेन सी. एस्. बी.-संस्थायाः <ऐ. डी. 2> एकर्-भूम्याः अभावः ज्ञातः, यस्य मूल्यं ₹ <ऐ. डी. 1> कोटिः अस्ति।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे केन्द्रीय-सिल्क्-बोर्ड् (सी. एस्. बी.) इत्यस्य भूमिः, भवनानि, कर्मचारी-निवासस्थानानि इत्यादीनि सम्पत्ति-प्रबन्धन-प्रणालयः <ऐ. डी. 2> तः <ऐ. डी. 1> पर्यन्तं परीक्षिताः।
₹ 113.10 कोटिःसी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् सी. एस्. बी. इत्यनेन ₹ <ऐ. डी. 1> कोटिरूप्यकाणां मार्गदर्शनमूल्या सह <ऐ. डी. 2> एकर्-भूमिः न प्राप्ता इति।
सी. एस्. बी.-संस्थया स्वसम्पत्तयः प्रभावीरूपेण प्रलेखितानि, उपयोगिताः, संरक्षिताः च आसन् वा इति मूल्याङ्कनं कृतम्, अपि च बन्धितानि वा विलीनीकृतानि वा घटकानि व्यवस्थापितानि।
कः चिन्तितः अस्ति? केन्द्रीय-सिल्क्-बोर्ड् (सी. एस्. बी.) इति भारतसर्वकारस्य वस्त्र-मन्त्रालयस्य अन्तर्गतं वैधानिक-संस्था अस्ति।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् सी. एस्. बी. इत्यस्य सम्पत्ति-कृते भूमि-सम्पत्ति-व्यवस्थापन-नीतिः, सम्पत्ति-विभागः, सूचना-प्रणाली वा नासीत् इति।
- भू-दत्तांशेषु विसङ्गताः आसन्ः सी. एस्. बी. इत्यनेन 4, <ऐ. डी. 2> एकर्-भूमिः <ऐ. डी. 3> मध्ये अभिलिखिता, परन्तु एकक-वार्या दत्तांशाः 5, <ऐ. डी. 1> एकर्-भूमिः दर्शिताः; 23 अतिरिक्त-एककाणां अभिलेखानां अभावस्य कारणात् सी. ए. जी. इत्यनेन कुल-एककाणां सङ्ख्या निश्चेतुं न शक्यते स्म।
- सी. एस्. बी.-संस्थायां भूमि-धारणानां 48 नमुना-एककेषु 25 कृते स्वामित्व-पत्राणां वा विक्रय-करारानां वा अभावः आसीत्।
- 17 प्रतिदर्शितानां कार्यात्मक-एककेषु 39 प्रतिशतं भूमिः (15.80 लक्ष-वर्गमीटर्) रिक्तः वा अप्रयुक्तः वा आसीत्।
- नमूनाकृत-कार्यात्मक-एककेषु 626 कर्मचारी-निवासेषु, 371 रिक्तानि आसन्, येषु 96 अयोग्यानि इति घोषिताः आसन्।
- 18 एककेषु वेष्टनं वा सीमाभित्तेः वा अभावः प्रायः 6.88 कोटि-रूप्यकाणां एकर्-भूमौ अतिक्रमणम् अकरोत्।
- मानचित्रण-सर्वेक्षण-दत्तांशस्य आधारेण सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् सी. एस्. बी.-संस्थायाः एकर्-भूमिः न अस्ति, यस्य मूल्यं ₹ 113.10 कोटिः इति।
- सी. ए. जी. अनुशंसत् यत् सी. एस्. बी. सम्पत्ति-प्रबन्धन-नीतिं निर्मातुं, नष्ट-स्वामित्व-पत्राणि प्राप्तुं, निष्क्रिय-भूमिं भवनान् च उपयोक्तुं वा समर्पणं कर्तुं वा, योजना-निधिं उपयुज्य लाभार्थीभिः निर्मितानां सम्पत्तिं अन्वेष्टुं तन्त्रं स्थापयितुं च।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् सी. एस्. बी. इत्यनेन ₹ <ऐ. डी. 1> कोटिरूप्यकाणां मार्गदर्शनमूल्या सह <ऐ. डी. 2> एकर्-भूमिः न प्राप्ता इति।
- सी. ए. जी.-इत्यनेन सूचितं यत् सी. एस्. बी.-संस्था स्वस्य कार्यशीलानां बन्धितानां च एककानाम् वास्तविकसंख्यां निर्धारयितुं न शक्तवती, यतः आर्थिककार्यविषये मंत्रिमंडलीयसमितेः प्रदत्तस्य आधिकारिकसूच्यां 23 एककानाम् अभावः आसीत् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् सी. एस्. बी. संस्थया विद्युदुत्पादनस्य, करस्य, सुरक्षायाः च कृते, यत्र भवनानि रिक्तानि, जीर्णानि च आसन्, तत्र चतुर्णां बन्धित-एककेषु व्ययः कृतः इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भ-प्रतिवेदनं 2026-2026 इत्यस्य 26।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।