लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
भारतीयरेले ₹9,122 कोटिरूप्यकाणां अनधिकृतव्ययः, CAG इत्यनेन ज्ञातम्
एतत् लेखापरीक्षा 2024 मार्च्-मासे समाप्तवर्षस्य रेल्मन्त्रालयस्य (भारतीय-रेल्) सार्वजनिकक्षेत्रस्य उद्यमानां वित्तीय-स्वास्थ्यस्य, विनियोग-लेखानां, निष्पादनस्य च परीक्षणं करोति।
72.89 प्रतिशतंसी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् कुलकार्यव्ययस्य प्रतिशतं <ऐ. डी. 1>, कर्मचारिणां व्यये, निवृत्तिवेतन-देयकेषु, पट्टा-देयकेषु च व्ययः आसीत् इति।
कः चिन्तितः अस्ति? रेल्मन्त्रालयः (भारतीयरेल्मन्त्रालयः) तथा तस्य सार्वजनिकक्षेत्रस्य उद्यमः
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- मूल्यह्रासस्य कृते न्यून-प्रावधानस्य परिणामेन 30,921 कोटि-रूप्यकाणां वृद्धानां सम्पत्तेः नवीकरणस्य प्रतिस्थापनस्य च कार्येषु विलम्बः अभवत्।
- 1, 999 प्रकरणेषु ₹9, 122.24 कोटिरूप्यकाणां अस्वीकृतव्ययः अभवत्।
- राजस्व-अनुदानस्य अन्तर्गतं स्वीकृत-आयव्ययिकस्य अपेक्षया ₹9, 797.26 कोटिरूप्यकाणां अतिरिक्तव्ययः अभवत्।
- पञ्च विशिष्ट-आयव्ययिक-प्रकरणेषु 50, <ऐ. डि. 1> कोटि-रूप्यकाणां सञ्चयः अभिलिखिताः, यत्र प्रत्येकं सञ्चयः 100 कोटि-रूप्यकाणि अतिक्रमयत्।
- राजस्व-पूँजी-अनुदानयोः मध्ये, मतदान-प्रभारित-विभागयोः मध्ये च व्ययस्य अपवर्गीकरणं दृष्टम्।
- रेल्टेल्-संस्थायाः ई-वेस्ट्-डिस्पोजल् इत्यस्य कृते पृथक् नीतिः नासीत्, तथा च पुरातनां ब्याटरि-इत्येतानां डिस्पोजल् इतीदम् अथ यथा प्राधिकृत-रीसैक्लर्-द्वारा निर्वहणं सुनिश्चितं न भवेत्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन मन्त्रालयाय यात्री-परिचालन-व्ययस्य विश्लेषणं कर्तुं, मालवहन-आयस्य विविधीकरणं कर्तुं, सम्पत्ति-नवीकरण-व्ययं निवारयितुं, अनुमोदितं व्ययं नियमितं कर्तुं च अनुशंसितम्।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् कुलकार्यव्ययस्य प्रतिशतं <ऐ. डी. 1> कर्मचारीव्ययस्य, निवृत्तिवेतन-देयस्य, पट्टा-नियुक्ति-शुल्कस्य च कृते व्ययितम् आसीत् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 35 मध्ये केवलं 12 लाभार्जनं कुर्वन्तः रेल्वे-सार्वजनिकक्षेत्र-उद्यमाः डी. ऐ. पी. ए. एम्. निर्देशानुसारं लाभांशं घोषयन्ति इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन अवलोकितं यत् सप्त रेल्वे-सार्वजनिकक्षेत्र-उद्यमानां विपणि-पूँजीकरणं पूर्ववर्षस्य अपेक्षया 182.36 प्रतिशतं वर्धितम् इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भः 2026-2026 इत्यस्य प्रतिवेदनं नं. 3
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।