लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
प्रथमपञ्चवर्षेषु आर्. आर्. एस्. के. सुरक्षा-कोषस्य लक्ष्ये भारतीय-रेल्-संस्थायाः <ऐ. डि. 1>% योगदानम् आसीत्।
एतत् लेखापरीक्षा 2025 मार्च्-मासे समाप्तवर्षस्य वित्तीय-स्वास्थ्यस्य, विनियोग-लेखानां, सार्वजनिकक्षेत्रस्य उद्यम-निष्पादनस्य, रेल्मन्त्रालयस्य राष्ट्रीय-रेल-संरक्षण-कोषस्य (आर्. आर्. एस्. के.) च परीक्षणं करोति।
कः चिन्तितः अस्ति? रेल्मन्त्रालयः (केन्द्रशासनम्), भारतीयरेल्मन्त्रालयः, तस्य सार्वजनिकक्षेत्रस्य उद्यमः च।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- 2024-25 मध्ये ₹2, 660.28 कोटिरूप्यकाणां निव्वळ-अधिशेषः, पूर्ववर्षे ₹3, 259.68 कोटिरूप्यकाणां अपेक्षया न्यूनीकृतः।
- ₹19, 458.25 कोटिरूप्यकाणां अस्वीकृतव्ययः, यस्मिन् 1,321 प्रकरणानि अन्तर्भवन्ति, यत् कुलव्ययस्य 2.55% भवति।
- यत्र प्रत्येकस्मिन् क्षेत्रे ₹100 कोटिरूप्यधिकस्य सञ्चयः अभवत्, तेषु 7 प्रकरणेषु ₹28, 923.33 कोटिरूप्यकाणां सञ्चयः।
- मूल्यह्रासस्य न्यून-प्रावधानस्य कारणात् 6,448 कोटि-रूप्यकाणां अधिक-वृद्धसम्पत्तिनां नवीकरणस्य प्रतिस्थापनस्य च कार्यस्य ब्याक्लाग्।
- आर्. आर्. एस्. के. इत्यस्य आन्तरिक-संसाधन-योगदानं ₹25,000 कोटिः (<ऐ. डि. 2>% उपलब्धिः) लक्ष्यस्य अपेक्षया केवलं ₹5, <ऐ. डि. 1> कोटिः एव आसीत्।
- ₹3, 397.60 कोटिः आर्. आर्. एस्. के. निधयः, 2022-23 तथा 2024-25 मध्ये प्राधान्येतरकार्याणां कृते उपयुज्यते।
- आर. आर्. एस्. के. द्वारा वित्तपोषितानां कार्यानां कृते ₹ 2,29,354 कोटि-धनस्य दायित्वं अग्रे प्रेषयतु।
- अनुशंसासु मालवहन-आयस्य विविधीकरणम्, परिसम्पत्ति-नवीकरण-व्ययस्य निराकरणं, अस्वीकृतव्ययस्य नियमितत्वं, डी. आई. पी. ए. एम्.-निर्देशिकानुसारं सहायक-संस्थानां लाभांश-प्रदायणं सुनिश्चितं च अन्तर्भवन्ति।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् भारतीय-रेल्-संस्थया प्रथमपञ्चवर्षेषु राष्ट्रीय-रेल्-संरक्षण-कोषस्य (आर्. आर्. एस्. के.) सुरक्षा-कोषस्य कृते लक्षित-आन्तरिक-संसाधनानां केवलम् <ऐ. डी. 1>% योगदानं दत्तम्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन आर्. आर्. एस्. के. इत्यनेन वित्तपोषितानां सुरक्षा-सम्बद्धानां कार्यानां कृते ₹ 2,29,354 कोटि-मूल्यस्य पर्याप्तं थ्रो-फार्वर्ड्-दायित्वं सूचितम्, यत् महत्त्वपूर्णं ब्याक्लाग् इति सूचयति।
- सी. ए. जी.-इत्यनेन सूचितं यत्, कुलकार्यव्ययस्य 76.83% भागः कर्मचारिणां व्यये, निवृत्तिवेतन-देयकेषु, रोलिङ्ग्-स्टाक्-कृते पट्टा-नियुक्ति-शुल्के च व्ययः आसीत् इति।
- सी. ए. जी.-इत्यनेन अवलोकितं यत् पूरक-उपविधाः सत्सु अपि पूँजी-अनुदानस्य मतदान-शुल्क-विभागयोः महत्त्वपूर्ण-सञ्चयः आसन्, यत्र क्रमशः ₹11, 515.50 कोटिः, ₹ 238.86 कोटिः च सञ्चिताः आसन्।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भ-प्रतिवेदनं 2026-2026 इत्यस्य 30।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।