लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
79 सी. पी. एस्. ई.-संस्थाः ₹49,508 कोटिरूप्यकाणां ऋणात्मक-सम्पत्तिः सन्ति इति सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे 2023 मार्च् 31 दिनाङ्के समाप्तस्य वर्षे 655 केन्द्रीय-सार्वजनिक-क्षेत्र-उद्यमानां (सी. पी. एस्. ई.) वित्तीय-निष्पादनं, निगमित-शासनं, विनिवेशः, सी. एस्. आर्. कार्याणि च परीक्षितानि।
₹ 49,508 करोड़सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 79 सी. पी. एस्. ई. इत्येतेषु सञ्चितनष्टस्य कारणात् आहत्य 49,508 कोटि-रूप्यकाणां ऋणात्मक-निट-सम्पत्तिः आसीत् इति।
कः चिन्तितः अस्ति? केन्द्र-सर्वकारस्य सार्वजनिक-क्षेत्र-उद्यमः (सी. पी. एस्. ई.), सर्वकारीय-संस्थाः, सर्वकारेण नियन्त्रिताः अन्य-संस्थाः, वैधानिक-निगमाः च।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 181 सर्वकारीय-संस्थाः 2022-23 इत्यस्मिन् काले आहत्य ₹45,250 कोटिरूप्यकाणि नष्टं कृतवन्तः इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 2023 मार्च्-मासस्य 31 दिनाङ्के 210 सर्वकारीय-संस्थाः ₹ 2,21,421 कोटिरूप्यकाणां हानिं संचितवन्तः इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् 79 कम्पेनी-इत्येतेषां निवल-मूल्यं सञ्चित-हान्या सम्पूर्णतया क्षिप्तम् आसीत्, यस्य परिणामेन कुल-निवल-मूल्यं ₹49,508 कोटिः अभवत् इति।
- 26 सी. पी. एस्. ई.-संस्थानां कुलसम्पत्तयः तेषां दीर्घ-कालिक-ऋणस्य मूल्यात् न्यूनाः सन्ति इति सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितम्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन अवदत् यत् सी. पी. एस्. ई. इत्येतेषु केन्द्र-सर्वकारस्य इक्विटी-होल्डिङ्ग् ₹ 2,88,100 कोटिभिः वर्धितम्, तथा च दीर्घकालीन-ऋणानि ₹50,849 कोटिभिः वर्धितम् इति।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 79 सी. पी. एस्. ई. इत्येतेषु सञ्चितनष्टस्य कारणात् आहत्य 49,508 कोटि-रूप्यकाणां ऋणात्मक-निट-सम्पत्तिः आसीत् इति।
- 26 सी. पी. एस्. ई. इत्येतेषु दीर्घ-कालिक-ऋणस्य तुलनया न्यून-सम्पत्तिः आसीत् इति सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितम्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 61 सी. पी. एस्. ई.-संस्थाः प्रतिवेदनात् बहिष्कृताः आसन् यतः तेषां लेखाः वर्षत्रयं वा अधिककालं यावत् बकाये आसन्, अथवा ते परिसमाप्तौ आसन् इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भ-प्रतिवेदनम्-2025-2025 इत्यस्य 23।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।