आर्. एल्. डी. ए. इत्यनेन ₹ <ऐ. डी. 1> कोटिः, <ऐ. डी. 2>% ₹ 3 तः न्यूनः, <ऐ. डी. 3> कोटिः लक्ष्यम् अर्जितम्।

अस्मिन् लेखापरीक्षणे 2018 एप्रिल्-मासात् 2023 मार्च्-मासपर्यन्तं रेल्मन्त्रालयस्य अधीनेन रेल्-भूमि-विकास-प्राधिकरणेन (आर्. एल्. डी. ए.) बहु-कार्यात्मक-परिसरानां (एम्. एफ्. सी.) वाणिज्यस्थलानां च विकासविषये नियमानां विनियमानां च अनुपालनस्य परीक्षणं कृतम्।

कः चिन्तितः अस्ति? रेल-भूमि-विकास-प्राधिकरणम् (आर्. एल्. डी. ए.), रेल-मन्त्रालयः, केन्द्र-सर्वकारः

लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?

• पञ्चवर्षीय-योजना 2017-22 लक्ष्याणां विरुद्धं उपार्जने 94.17% इत्यस्य न्यूनता, स्थलानां अ-समर्पणस्य, रद्दस्य, व्याज्यस्य च कारणात्।
• आर्. एल्. डी. ए. इत्यनेन <ऐ. डी. 1> अवधिः पञ्चवर्षीय-योजना न निरमीयत।
• आर. एल्. डी. ए.-संस्थया 16 विनिर्दिष्टानां वाणिज्यस्थलानां कृते ₹3, <ऐ. डी. 2> कोटि-अपेक्षित-आयस्य अपेक्षया केवलं ₹ <ऐ. डी. 1> कोटि-धनम् अर्जितम्।
• रेल्मन्त्रालयाय ₹ 233.44 कोटि-धनस्य अल्पकालीन-स्थानान्तरणम् (₹1, 817.35 कोटि-धनस्य स्थाने ₹1, 583.91 कोटि-धनस्य स्थानान्तरणम्)।
• आर्. एल्. डी. ए. द्वारा ₹3.92 कोटिरूप्यकाणां मार्जिन्-धनस्य अतिरिक्त-धारणम् (₹ 320.71 कोटिरूप्यकाणां स्थाने ₹ 324.63 कोटिरूप्यकाणि रक्षितम्)।
• 2023 मार्च्-मासपर्यन्तं 69 प्रतिशतं वाणिज्यस्थलप्रस्तावः (129 स्थलानि) रेल्मन्त्रालये समर्पणार्थं विलम्बिताः आसन्, यतः विहित-समयसीमायाः अभावः, प्रमाणपत्रानां अभावः च आसीत्।
• 26 नमुना-स्थलेषु 15 स्थलेषु भूमिसम्बन्धि-समस्याः आसन् यथा अतिक्रमणानि, बाधकाः, अथवा समर्पणानन्तरं अभिनिर्दिष्टानि अस्पष्ट-शीर्षकाणि, येन मुद्राकरणं न जातम्।
• दश-सूचीबद्धेषु वित्तीय-प्रबन्धन-(एफ्. एण्ड्. एम्.) परामर्शदातृषु अष्टः 33 प्रतिशतात् न्यूनं अनुरोधप्रस्तावेषु (आर्. एफ्. पि.) भागम् अगृह्णन्, दुर्बलभागिदारी सत्सु अपि आर्. एल्. डी. ए. इत्यनेन किमपि कार्यं न कृतम्।
• 2023 मार्च्-मासपर्यन्तं नमूनाकृतानि वाणिज्यस्थलानि न विकसिताः, 53 पुरस्कृतेषु एम्. एफ्. सी. प्रकल्पेषु केवलं 14 एव पूर्णानि अभवन्।

अपि च दस्तावेजे।

• 62, <ऐ. डि. 1> हेक्टर्-यावत् रिक्तभूमिः सत्सु अपि, केवलं <ऐ. डि. 2> हेक्टर्-यावत् (<ऐ. डि. 3> रिक्तभूमिः) भूमिः आर. एल्. डी. ए.-संस्थायै विकासार्थं समर्पिता इति सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितम्।
• सी. ए. जी.-इत्यनेन प्रणालीगत-विफलतायाः उल्लेखः कृतः, यत्र मण्डल-रेल्-विभागः, आर्. एल्. डी. ए., रेल्-मन्त्रालयः च समर्पणात् पूर्वं स्पष्ट-भूमि-अधिकारान् सुनिश्चितुं असफलः अभवत्, यस्य परिणामेन 26 नमुना-स्थलेषु 15 स्थानेषु अनुत्तरित-भूमि-समस्याः आसन्।
• सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् आर. एल्. डी. ए. इत्यनेन केवलं ₹3, <ऐ. डी. 2> कोटि-लक्ष्याणां अपेक्षया केवलं ₹1 कोटि-धनम् अर्जितम् इति, यत् नियोजितस्य वास्तविकस्य च राजस्व-उत्पादनस्य मध्ये महत्त्वपूर्णं अन्तरं सूचयति।