प्रदर्शन-लेखापरीक्षा (नागरिक) प्रतिवेदनः 2025 का 10: आयुष

कः चिन्तितः अस्ति? उत्तरप्रदेश-सर्वकारः, आयुष-विभागः, राज्य-आयुष-समाजः, तत्सम्बद्धाः चिकित्सा-महाविद्यालयाः, चिकित्सालयाः, औषधालयाः च।

लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?

• आयव्ययिक-व्यवस्थासु महत्त्वपूर्ण-सञ्चयः आयुर्वेदस्य कृते ₹1, 728.13 कोटिः (30.69%), होमियोपेथी-रोगस्य कृते ₹1, 615.30 कोटिः (23.68%), युनानी-सेवायाः कृते ₹3 कोटिः (33.60%) राजस्व-व्यये।
• पूँजी-व्यये सञ्चयः आयुर्वेदस्य कृते ₹ 54.43 कोटिः (16.44%), होमियोपेथी इत्यस्य कृते ₹ 42.76 कोटिः (35.77%), युनानी-सेवां कृते ₹ 26.06 कोटिः (44%) च।
• आयुर्वेद-सेवा-निर्देशकेन, होमियोपेथी-सेवा-निर्देशकेन, मण्डल-आयुष-संस्थाभिः च धनसञ्चय-लेखासु सञ्चितम् आसीत्।
• रोगिणां पुनःप्राप्तानां उपयोक्तृ-शुल्कानां चिकित्सालयस्य रक्षणार्थं, रोगिणां कल्याणार्थं च पूर्णतया उपयोगः न कृतः।
• 2015-16 तथा 2018-19 मध्ये स्वीकृतानां 19 पञ्चाशत्-शय्यानां एकीकृत-आयुष-चिकित्सालयानां (एफ्. ऐ. ए. एच्.) समाप्तिः विलम्बिता; 2023 मार्च्-मासपर्यन्तं केवलं 11 एव कार्यं कुर्वन्ति स्म।
• क्रमशः 219 (21 प्रतिशतं) तथा 528 (51 प्रतिशतं) स्वास्थ्य-कल्याण-केन्द्रेषु (एच. डब्ल्यू. सी.) विद्युत्-अन्तर्जाल-अभावस्य कारणात् मूलभूत-सुविधानां अभावः अस्ति।
• पीठोपकरणानां उपकरणानां च क्रयणं सर्वकारीय-ई-मार्केट्-प्लेस् (जी. ई. एम्.) इत्येतम् अवहेलयत्, येन अनुत्पादकव्ययः अभवत्।
• राज्य-आयुर्वेद-यूनानी-औषधालयः (पी. ए. यू. एम्.) प्रतिवर्षं, क्रमशः 130,85 अनुमोदित-सूच्यां अपेक्षया, केवलं 25 आयुर्वेदीय-18.4 युनानी-औषधानाम् एव उत्पादनं करोति स्म।

अपि च दस्तावेजे।

• सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् राजस्वस्य, पूँजी-व्ययस्य च सञ्चयस्य <ऐ. डी. 1> वित्तीयवर्षस्य अन्तिमदिने समर्पणं कृतम् इति, यत् वित्तीयप्रबन्धने विवेकस्य अभावं सूचयति।
• सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् विद्युत्-अन्तर्जाल-सम्पर्कस्य च अभावात् स्वास्थ्यसेवा-सुविधा-कृते क्रेतव्यानि उपकरणानि अप्रयुक्तानि आसन् इति।
• सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् राज्य-औषधालये अनुमोदित-औषध-उत्पादनं अनुमोदित-सूच्यां अपेक्षया अत्यन्तं न्यूनम् आसीत्, प्रायः वार्षिकं उत्पादनं केवलं अनुमोदित-वस्तूनां <ऐ. डि. 1> एव आसीत् इति।