लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
एम्. पि.-चिकित्सा-विश्वविद्यालयस्य 3 वर्षाणां लेखानां अभावः, 49 अधिक-निरीक्षण-महाविद्यालयाः इति सि. ए. जि. इत्यनेन ज्ञातम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे 2023 मार्च्-मासे समाप्तस्य अवधेः कृते विद्यालय-शिक्षा-विभागस्य, सार्वजनिक-स्वास्थ्य-चिकित्सा-शिक्षा-विभागस्य, मध्यप्रदेश-सर्वकारस्य जनजातीय-कार्य-विभागस्य च अनुपालनस्य कार्यस्य च परीक्षणं कृतम्।
कः चिन्तितः अस्ति? मध्यप्रदेश-सर्वकारः (विशेषतः विद्यालय-शिक्षा-विभागः, सार्वजनिक-स्वास्थ्य-चिकित्सा-शिक्षा-विभागः, जनजातीय-कार्य-विभागः च)।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- शिक्षक-अभावस्य परिणामेन छात्र-शिक्षक-अनुपातः अनिवार्यनियमान् अतिक्रमयत् (यथा, उच्चमाध्यमिकविद्यालयेषु 30:1 इति नियमानां अपेक्षया 54:1)।
- सर्वशिक्षा अभियानस्य अन्तर्गतं शिक्षक-प्रशिक्षणार्थं 2018 तः 2023 पर्यन्तं ₹ 35.71 कोटिः व्यप्तः।
- ₹ 303.11 कोटिरूप्यकाणि तः ₹ 555.86 कोटिरूप्यकाणि यावत् कर्मचारी-निवृत्तिवेतन-योगदानानि विहितकालस्य मध्ये एन्. एस्. डी. एल्. प्रति न स्थानान्तरितानि।
- मध्यप्रदेश-चिकित्सा-विज्ञान-विश्वविद्यालयः प्रतिष्ठायाः 12 वर्षाणाम् अनन्तरं न्यायालयस्य, शैक्षणिक-परिषदस्य च निर्माणं कर्तुं असफलः अभवत्।
- विश्वविद्यालयः 551 महाविद्यालयेभ्यः अनुदान-निधौ ₹ 98.60 कोटिः न सङ्गृहीत्।
- सम्बद्धशुल्कस्य उपरि वस्तु-सेवा-करस्य (जी. एस्. टी.) ₹ 23.17 कोटिः विश्वविद्यालयेन न सङ्गृहितम्।
- 2023 मार्च्-मासपर्यन्तं विश्वविद्यालये 275 स्वीकृत-पदेषु 184 रिक्तानि आसन्, येषु रेक्टर् तथा वित्त-अधिकारी इत्यादीनि प्रमुख-पदानि आसन्।
- विश्वविद्यालये स्वीकृतपदेभ्यः अधिकं नियुक्तानां औट्सोर्स्ड्-कर्मचारिणां कृते ₹ 84.19 लक्षम् प्रदत्तम् आसीत्।
- जनजातीयकार्यविभागस्य लेखापरीक्षणे सौर-पम्पानां, उपसाधनानां च अनियमित-क्रयणं लक्षितम्।
अपि च दस्तावेजे।
- CAG इत्यनेन सूचितं यत् मध्यप्रदेश-चिकित्सा-विज्ञान-विश्वविद्यालयः, 2020-21 तः 2022-23 पर्यन्तं धनपुस्तकाः, लेखापत्राणि, वार्षिक-लेखाः वा न निरमात् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् 49 अधिकारिणः महाविद्यालय-निरीक्षणार्थं द्विवारं (12 प्रावश्यं यावत्) अधिकतया नामाङ्किताः आसन्, येन विश्वविद्यालय-विधानानां उल्लंघनम् अभवत्।
- सर्व-शिक्षा-अभियान् इत्यस्य कृते अभियोग-निवारणस्य अनुलग्नाः 4,222 आसन् इति सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितम्।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भ-प्रतिवेदनम्-2025-2025 इत्यस्य 10।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।