लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
₹2, 050.91 कोटिः जी. एस्. टी. राजस्वस्य बकायः, 31 मार्च् 2023 पर्यन्तं 7,183 प्रकरणानि प्रलंबितानि सन्ति।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे ई-वे-बिल्-व्यवस्थायाः प्रभावकारिता, मध्यप्रदेशस्य वाणिज्यकरविभागस्य 2023 मार्च् 31 दिनाङ्के समाप्तस्य वित्तवर्षस्य जी. एस्. टी.-देयानां रिटर्न्-फाइलिङ्ग्-इत्यस्य निरीक्षणं च परीक्षितम्।
₹2, 050.91 कोटिःसी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 2023 मार्च्-मासस्य 31 दिनाङ्कपर्यन्तं, 7,183 मूल्यांकनं प्रकरणानि प्रलंबितानि, राजस्वस्य देयधनं ₹2,000 050.91 कोटिः आसीत् इति।
कः चिन्तितः अस्ति? मध्यप्रदेशसर्वकारः, वाणिज्यकरविभागः (जी. एस. टी. प्रशासनम्)
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- सी. ए. जी. इत्यनेन, ई-वे-बिल्-इत्यस्य, रिटर्न्-फाइलिङ्ग्-व्यवस्थायाः च मध्ये सम्बन्धस्य अभावं सूचयन्, दाखलकर्तृभिः न निर्मितैः 179 ई-वे-बिल्-इत्येतानि (₹1 कोटिः), एन्. ऐ. एल्.-दाखलकर्तृभिः 405 बिल्-इत्येतानि च प्राप्तानि।
- समान-इन्वाय्स्-मध्ये उत्पन्नानां बहुविधानां ई-वे-बिल्-इत्यस्य कारणात् ₹3.68 कोटिरूप्यकाणां टर्नोवर् इत्यस्य न्यून-रिपोर्टिङ्ग् तथा ₹1 लक्षस्य करस्य अल्प-प्रदायनं च सी. ए. जी. इत्यनेन अङ्कितम्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 11,137 निरस्त-करदातारः (14,105 मध्ये 85 प्रतिशतं) रिटर्न्-फाइलिङ्ग्-अनुपालनस्य विषये अनुवर्तनं विना अवशिष्टाः आसन् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 10 मध्ये 8 वृत्तानि 2017-18 तः 2020-21 पर्यन्तं रिटर्न्स् इत्यस्य किमपि परीक्षणं न कृतवन्तः इति।
- सि. ए. जि. इत्यनेन ज्ञातम् यत्, जि. एस्. टि. इत्यस्य कार्यान्वयनस्य षट् वर्षाणाम् अनन्तरं अपि विभागीय-लेखापरीक्षा न कृता इति, तथा 2023 फेब्रुवरी-मासे एव एस्. ओ. पि. जारीः अभवत् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन 652 उच्च-अपाय-विचलनेषु आहत्य ₹11, 401.74 कोटिरूप्यकाणि सूचिताः, येषु ₹1, 636.01 कोटिरूप्यकाणां आई. टी. सी. विसङ्गताः, ₹6, 382.04 कोटिरूप्यकाणां व्यापार-विसङ्गताः च सन्ति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ई-वे-बिल् तथा जी. एस्. टी. रिटर्न्-प्रणालीं एकीकृतं कर्तुं, निरस्तानां/न-फाइलिङ्ग्-करदातृणां कृते ई-वे-बिल्-उत्पादनं स्वयंचालितरूपेण अवरुद्धं कर्तुं, वाहन्-वाहन-डेटाबेस् इत्यनेन सह संयोजयितुं च अनुशंसितम्।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 2023 मार्च्-मासस्य 31 दिनाङ्कपर्यन्तं, 7,183 मूल्यांकनं प्रकरणानि प्रलंबितानि, राजस्वस्य देयधनं ₹2,000 050.91 कोटिः आसीत् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् 150 ई-वे-बिल्-03 इति पञ्जीकृतेषु प्रकरणेषु, पुनःप्राप्तिः दुर्बलः आसीत्, अनुवर्तनं च दुर्बलम् आसीत्, डी. आर्. सी.-07 इतीदं केवलं कतिपयेषु सन्दर्भेषु एव प्रसरितम्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् द्विचक्रिकायाः, स्क्र्याप्-इत्यस्य, चोरितस्य, यात्री-वाहनानां वा उपयोगेन 9 ई-वे-बिल्-इत्येतानि निर्मितानि, येन परिवहन-विभागेन सह समन्वयस्य अभावात् वस्तूनां काल्पनिकचालनं सूचितं भवति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भ-प्रतिवेदनम्-2025-2025 इत्यस्य 8।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।