लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
आन्ध्रप्रदेशस्य खनन-पट्टा-समितिः अकार्यकरः इति सि. ए. जि. इत्यनेन ज्ञातम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे आन्ध्रप्रदेश-सर्वकारस्य खनि-भूविज्ञान-विभागस्य कार्यस्य परीक्षणं कृतम्, विशेषतः खनिज-राजस्व-लेखांकनस्य प्रभावशीलतायाः, पट्टा-प्रबन्धनस्य, अनधिकृत-लेखानां निवारणस्य च मूल्याङ्कनं कृतम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे आन्ध्रप्रदेश-सर्वकारस्य खनि-भूविज्ञान-विभागस्य कार्यस्य परीक्षणं कृतम्, विशेषतः खनिज-राजस्व-लेखांकनस्य प्रभावशीलतायाः, पट्टा-प्रबन्धनस्य, 2017-18 तः 2021-22 पर्यन्तं अनधिकृत-खननस्य निवारणस्य च मूल्याङ्कनं कृतम्।
कः चिन्तितः अस्ति? आन्ध्रप्रदेश-सर्वकारः, विशेषतः उद्योग-वाणिज्य-(खनयः) विभागः, खनन-भूविज्ञान-निर्देशकः च।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- राज्य-खनिज-नीतिः (एस्. एम्. पि.) न निरमीयत, येन राज्यं सुस्थिर-खननस्य, इष्टतम-संसाधन-उपयोगस्य च मार्गरेखायाः अभावः अभवत्।
- खनन-योजनाः संयुक्तराष्ट्रसङ्घस्य फ्रेमवर्क्-वर्गीकरण-मार्गनिर्देशानाम् उचितं विचारं विना अनुमोदिताः, येन खनिज-भण्डारस्य वृद्धिः अभवत्, खनन-पट्टा-जीवनस्य अधिकमूल्यांकनं च अभवत्।
- मिनरल्-एक्सप्लोरेशन्-रिसर्च्-एण्ड्-इनोवेशन्-ट्रस्ट् (एम्. ई. आर्. ऐ. टि.) इत्यस्य निधिं, अभिग्रहण-शुल्क-राजस्वस्य निर्दिष्टं 2 प्रतिशतं न प्राप्नोत्, अपि च उपलब्ध-निधिं अन्वेषणार्थं पूर्णतया न उपयुज्यते स्म।
- खनन-पट्टा-प्रदानस्य व्यवस्था पारदर्शकं न आसीत्, अनुमोदनार्थं बहुसङ्ख्यकाः आवेदनपत्राणि विलम्बितानि आसन्, महत्त्वपूर्ण-अभिलेखाः च न रक्षितानि आसन्।
- पट्टा-प्रक्रियायां विलम्बस्य निरीक्षणार्थं गठितः राज्य-समन्वय-अधिकारप्राप्त-समितिः अकार्यकरः इति ज्ञातः।
- निष्क्रिय-पट्टपत्राणां विषये दत्तांशस्य स्थिरतायाः अभावः आसीत्, तथा च एतेषां पट्टपत्राणां पुनः आरम्भार्थं समयोचितं कार्यं न कृतम्, यस्य परिणामेन खननक्षेत्राणि निष्क्रियानि अभवन्, पट्टकालात् परं सम्भाव्यं अनधिकृतं खननं च जातम्।
- खनन-पट्टा-पत्राणि न निष्पादितानि, केषुचित् पट्टा-पत्राणां कृते पञ्जीकृतानि च आसन्, येन मुद्रांक-शुल्कात् पञ्जीकरण-शुल्कात् च राज्यस्य राजकोषस्य राजस्वस्य हानिः अभवत्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन राज्यसर्वकारेण राज्य-खनन-नीतिः निर्मातुं, सक्षम-अधिकारिभिः खनन-योजनानां समुचितमूल्यांकनं सुनिश्चितं कर्तुं, एम्. ई. आर्. ऐ. टी. निधिं सङ्गृहीतुं, उपयोगयितुं च प्रभावी-तन्त्रं विकसितुं च अनुशंसितम्।
अपि च दस्तावेजे।
- खनन-पट्टा-प्रक्रियायां विलम्बं न्यूनीकर्तुं विशेषतया निर्मितः राज्य-समन्वय-अधिकारप्राप्त-समितिः अकार्यकरः आसीत् इति सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत्, विभागानां मध्ये अपर्याप्त-परीक्षणस्य, अप्रभावी-समन्वयस्य च कारणात् खनिजयोजनाः वर्धित-खनिज-भण्डारैः सह अनुमोदिताः इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् राज्य-खनिज-नीत्याः अभावः राज्यस्य खनिज-संसाधनानां परिचयः, उपयोगः च अनुकूलतया कर्तुं न शक्तवान् इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-2025
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।