लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
उत्तराखण्ड्-राज्ये षट् एस्. पि. एस्. ई. इत्येते ₹6, <ऐ. डि. 1> कोटिरूप्यकाणां नष्टं कृतवन्तः, येन सम्पद्-मूल्यं पूर्णतया क्षतं जातम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे 2023 मार्च्-मासे समाप्तस्य अवधेः उत्तराखण्ड्-राज्यस्य 32 राज्य-सार्वजनिक-क्षेत्र-उद्यमानां (एस्. पि. एस्. ई.) वित्तीय-निष्पादनं, निगमित-शासनं, अनुपालनं च परीक्षितम्।
₹6, 588.68 कोटिः6, <ऐ. डि. 1> कोटि-रूप्यकाणां सञ्चितनष्टात् षट् एस्. पि. एस्. ई.-संस्थानां सम्पत्तिः पूर्णतया क्षिप्तः इति सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितम्।
अस्मिन् उत्तराखण्ड्-पवर्-कार्पोरेशन्-लिमिटेड् (यू. पी. सी. एल्.) इत्यत्र बिल्लिङ्ग्-कार्यक्षमतायाः, राजस्व-प्राप्तिः च विषये विशिष्टं अनुपालन-लेखापरीक्षणम् अपि अन्तर्भवति स्म।
कः चिन्तितः अस्ति? उत्तराखण्ड्-सर्वकारः (जी. ओ. यू.) तथा तस्य राज्य-सार्वजनिक-क्षेत्र-उद्यमः (एस्. पि. एस्. ई.), यथा उत्तराखण्ड्-पवर्-कार्पोरेशन्-लिमिटेड् (यू. पी. सी. एल्.)।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- नव एस्. पि. एस्. ई. इत्येतेषु ₹1, <ऐ. डि. 1> कोटिरूप्यकाणां आहत्य हानिः अभवत्।
- षट् एस्. पि. एस्. ई.-संस्थाः सम्पूर्णे मूल्यस्य पूर्णतया क्षयं कृतवन्तः, यत्र ₹6, <ऐ. डि. 2> कोटि-धनस्य सञ्चित-हानिः तेषां परिशोधित-मूलधनं, ₹1, <ऐ. डि. 1> कोटि-धनस्य सञ्चयं च अतिक्रमयत्।
- वित्तीयविवरणानां विषये सी. ए. जी. इत्यस्य टिप्पण्याः ₹ 166.93 कोटिः (सर्वकारीय-कम्पनीः) तथा ₹ 163.97 कोटिः (वैधानिक-निगमः) इत्येतैः लाभप्रदतां प्रभावितवन्तः।
- CAG इत्यस्य टिप्पण्याः ₹ 64.96 कोटिभिः (सर्वकारीय-कम्पनीभिः) तथा ₹ 185.57 कोटिभिः (वैधानिक-निगमैः) वित्तीय-स्थितिं प्रभावितवन्तः।
- सप्त एस्. पि. एस्. ई.-संस्थाः आवश्यकानां स्वतन्त्र-निर्देशकाणां नियुक्तिं कर्तुं असफलः अभवत्, अष्टः एस्. पि. एस्. ई.-संस्थाः न्यूनतम-अपेक्षित-बोर्ड्-सभानां आयोजनं न कृतवन्तः।
- एस्. पि. एस्. ई.-संस्थानां कृते जी. ओ. यू. इत्यस्य बजटीयसमर्थनं, <ऐ. डी. 3> इत्यस्मिन् ₹1, <ऐ. डी. 1> कोटि-तः <ऐ. डी. 4> इत्यस्मिन् ₹2, <ऐ. डी. 2> कोटि-पर्यन्तं वर्धितम्।
- केवलं लाभार्जनं कुर्वन्तः द्वौ एस्. पि. एस्. ई. इत्येते एव लाभांशं दत्तवन्तः, आहत्य ₹25 कोटिः (यू. जे. वी. एन्. लिमिटेड् द्वारा ₹20 कोटिः, उत्तराखण्ड् लिमिटेड् इत्यस्य पवर्-ट्रान्स्मिशन्-कार्पोरेशन् द्वारा ₹5 कोटिः)।
अपि च दस्तावेजे।
- 6, <ऐ. डि. 1> कोटि-रूप्यकाणां सञ्चितनष्टात् षट् एस्. पि. एस्. ई.-संस्थानां सम्पत्तिः पूर्णतया क्षिप्तः इति सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितम्।
- सि. ए. जि. इत्यनेन सूचितं यत् नव एस्. पि. एस्. ई.-संस्थाः निष्क्रियः आसन्, येषु अष्ट परिसमाप्ति -धीनानि आसन्, यत्र सर्वकारीय-निवेशः ₹ 16.26 कोटिः आसीत्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् 23 कार्यशीलेषु एस्. पी. एस्. ई. इत्येतेषु केवलं पञ्च एव <ऐ. डी. 1> इत्यस्य कृते वित्तीयविवरणं प्रेषितवन्तः, परन्तु द्वौ अपि स्वप्रथमं वित्तीयविवरणं अपि न दत्तवन्तः इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भ-प्रतिवेदनम्-2025-2025 इत्यस्य 4।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।