लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
उत्तराखण्ड्-एम्. जि. एन्. आर्. ई. जि. एस्. मध्ये ₹23 कोटिः निवारणीय-ब्याज-दायित्वम्, सि. ए. जि. इत्यनेन ज्ञातम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे 2019 तः 2024 पर्यन्तं उत्तराखण्ड्-सर्वकारे महात्मागान्धी-राष्ट्रिय-ग्रामीण-रोजगार-प्रत्याभूति-योजना (एम्. जि. एन्. आर्. ई. जि. एस्.) इत्यस्य कार्यान्वयनस्य वित्तीय-प्रबन्धनस्य च परीक्षणं कृतम्।
कः चिन्तितः अस्ति? उत्तराखण्ड्-सर्वकारः; एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. एस्. कार्यान्वयनसंस्थाः यथा ग्रामपञ्चायतः, खण्डाः, मण्डलानि, राज्य-रोजगार-प्रत्याभूति-परिषद् च।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- राज्य-रोजगार-प्रत्याभूति-निधिं प्रति केन्द्र-राज्य-अंशानां विमोचनस्य विलम्बस्य कारणात् 2 कोटि 23 लक्षरूप्यकाणां निवारणीय-व्याजं दायित्वम्।
- वेतनस्य, सामग्र्याः च कृते ₹ 122.40 कोटिः अवशिष्ट-दायित्वम्।
- ₹ 44.46 कोटिरूप्यकाणां वित्तीयभारः आवश्यकतानुगुणं राज्यसर्वकारेण न वहनं भवति।
- विनिर्दिष्टेषु ग्राम-पञ्चायत्-इत्येतेषु कानि अपि 2019-24 काले अनिवार्यरूपेण वार्षिकं गृहं-प्रति-सर्वेक्षणं न कृतवन्तः।
- 39 प्रतिशतं नमूनाकृत-जाब्-कार्ड्-मध्ये छायाचित्राणां अभावः आसीत्, 25 प्रतिशतं मध्ये अद्यतनीकृत-कार्य-दिनाङ्क-सूचनानां अभावः आसीत्।
- केवलं <ऐ. डि. 1> इति गृहेषु एव 100 दिवसानां कार्यस्य पूर्ण-अधिकारः प्राप्तः।
- उप-मण्डल-कार्यक्रम-समन्वयकर्तृ-कार्यालयेषु, चयनित-खण्डेषु च अभियोग-अभिलेखाः न रक्षितानि आसन्।
- राज्ये, निर्वाचितेषु मण्डलेषु, ग्रामस्तरेषु च सतर्कता-प्रकोशाः अनुपस्थिताः आसन्।
- कतिपयेषु मण्डलेषु सामाजिक-लेखापरीक्षणस्य अभावः 79 प्रतिशततः 99 प्रतिशतपर्यन्तं आसीत्।
- 2019-2024 मध्ये उत्थापितेषु सामाजिक-लेखापरीक्षा-अवलोकनेषु केवलं 59 प्रतिशतस्य (88,915 मध्ये 52,173) कृते एव सुधारात्मकानि उपायानि स्वीकृतानि।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी.-इत्यनेन ज्ञातम् यत् वैधानिक-व्यवस्थाः सत्सु अपि, बेरोजगारी-भत्ते न दत्तानि, विलम्बित-वेतन-देयानां परिहारस्य अनुमोदनं विरलतया कृतम् इति।
- मूल-मस्टर्-रोल्स् इत्येतानि प्रायः कार्यस्य आरम्भस्य अनन्तरं अनुपलब्धानि आसन् इति सी. ए. जी.-इत्यनेन सूचितम्, येन वेतन-वितरणस्य यथार्थतायाः विषये चिन्तां वर्धमाना अभवत्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् राज्य-रोजगार-प्रत्याभूति-परिषदः प्रभावीरूपेण न कार्यम् अकरोत् इति, प्रमुखपदानि रिक्तानि आसन् तथा च तकनीकी-समितयः अनुपस्थिताः आसन् इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भ-प्रतिवेदनं 2025-2025 इत्यस्य 6।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।