लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
यू. पी.-राज्यस्य 94 प्रतिशतं संरक्षित-स्मारकाः विधिसम्बद्ध-शीर्षके विना कार्यं कुर्वन्तिः सी. ए. जी.
अस्मिन् लेखापरीक्षणे 2024 मार्च्-मासे समाप्तवर्षस्य 29 केन्द्रीय-मन्त्रालयाणां, पञ्चसंविधानिक-संस्थानां च अन्तर्गतानां वित्तीय-व्यवहारानां, विशिष्ट-योजनानां च अनुपालनं परीक्षितम्।
अस्मिन् उत्तरप्रदेशस्य भारतीय-पुरातत्त्व-सर्वेक्षणेन स्मारकाणां संरक्षणविषये विषय-विशिष्ट-लेखापरीक्षा अपि अन्तर्भवति स्म।
कः चिन्तितः अस्ति? केन्द्रसर्वकारस्य मन्त्रालयाः (संस्कृतिः, विदेशकार्यं, गृहकार्यं, सामाजिक-न्यायः, जनजातीय-कार्यं च) तथा च केन्द्रीय-सार्वजनिक-क्षेत्र-उद्यमः च।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- उत्तरप्रदेशे ए. एस्. ऐ. इत्यनेन 94 प्रतिशतं केन्द्र-संरक्षित-स्मारकाः वैधानिक-स्वामित्वं विना सञ्चालिताः, 31 स्मारकाः अप्राप्यानि, 96 अतिक्रमण-प्रकरणानि च अभिलिखितानि।
- अक्बरभवनस्य अप्रयुक्तस्थानस्य अनुज्ञापत्रशुल्कस्य कृते विदेशमन्त्रालयेन ₹1 कोटिः अधिकं व्ययं कृतम्।
- केन्द्रीय-सशस्त्र-आरक्षक-बलानि षट्-राज्येषु कर्मचारी-वेतनात् ₹1 कोटिपरिमितं व्यावसायिक-करं न्यूनीकर्तुं असफलानि अभवन्।
- केन्द्रीय-औद्योगिक-सुरक्षा-बलः नववर्षेभ्यः अपि अधिककालं यावत् भूमि-स्वामित्व-अभावस्य कारणात् ₹ 6.53 कोटिरूप्यकाणां निधिं अवरुद्धवान्।
- सशस्त्र-सीमा-बलः विशेष-प्रतिपूरक-भत्ते ₹3.18 कोटिरूप्यकाणां अतिरिक्तं धनं प्रददात्।
- मुम्बै, पुणे, गोवा इत्येतेषु प्रादेशिक-पारपत्र-कार्यालयेषु विद्युत्-शुल्कं, करं च ₹1.47 कोटिरूप्यकाणि अनियमितरूपेण दत्तानि।
- भारतीय-मत्स्य-सर्वेक्षणस्य 2018-19 तथा 2022-23 मध्ये नियोजित-यात्रासु 37 प्रतिशतं न्यूनता आसीत्।
- अनुसूचितजाति-जनजातीनां च कृते स्कालर्षिप्-योजनाषु नामाङ्कितानां छात्राणां कृते देयधनस्य, लाभार्थीनां कृते बहुविध-देयधनस्य च उदाहरणानि दर्शितानि।
अपि च दस्तावेजे।
- उत्तरप्रदेशस्य लेखापरीक्षितानां ए. एस्. ऐ.-वृत्तानां 94 प्रतिशतं संरक्षित-स्मारकाः विधिसम्बन्धिना विना कार्यं कुर्वन्ति इति सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन केन्द्रीय-सशस्त्र-आरक्षक-बलैः व्यावसायिक-करस्य कुलं ₹ 26.40 कोटिरूप्यकाणां कटौतीः न अभवत् इति सूचितम्।
- सि. ए. जि. इत्यनेन सूचितं यत्, विदेशमन्त्रालयः न प्रयुक्तस्य स्थानस्य अनुज्ञापत्रशुल्कार्थं ₹1 कोटिः व्ययत् इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भ-प्रतिवेदनं 2025-2025 इत्यस्य 36।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।