सी. ए. जी. इत्यनेन जम्मू-कश्मीरस्य खननविभागे ₹ 14.55 कोटिरूप्यकाणां राजस्वहानिः प्राप्ता।

कः चिन्तितः अस्ति? केन्द्रशासितप्रदेशस्य जम्मू-कश्मीरस्य सर्वकारः-विशेषतः योजना-विकास-निरीक्षण-विभागः, खनन-विभागः, ग्रामीण-विकास-विभागः, परिवहन-विभागः च।

लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?

• झेलम्-तावी-जलप्रलय-पुनर्प्राप्ति-परियोजना (जे. टी. एफ़्. आर्. पी.): 2023 डिसेम्बर्-मासपर्यन्तं पूर्णीकृतानां 214 उप-परियोजनाः; आरम्भात् पूर्वं क्षति-निर्धारण-प्रतिवेदनानि न प्रस्तुताः; निषेधानां सत्सु अपि जलप्रलय-प्रवणक्षेत्रेषु निर्मितानि चिकित्सालय-परियोजनाः; निर्जलीकरणस्थानकेषु अनियमितव्ययः।
• प्रधान्-मन्त्री-खनिज्-क्षेत्र-कल्याण-योजना (पि. एम्. के. के. के. वै.): विरोधाभासी-नियमानां कारणात् ₹ 14.55 कोटिः (2017-18 तः 2021-22) राजस्व-हानिः; जिला-खनिज-प्रतिष्ठान-न्यासानां (डी. एम्. एफ़्. टी.) निर्माणस्य विलम्बस्य कारणात् न सङ्गृहीतानां योगदानानां ₹8.82 कोटिः; ₹ 25.72 कोटिषु केवलं ₹ 11.89 कोटिः (46 प्रतिशतं) उपयुज्यते; 365 स्वीकृतप्रकल्पेषु 147 (40 प्रतिशतं) स्वीकृतानि न सन्ति।
• राष्ट्रिय-ग्रामीण-जीविका-अभियानम् (एन्. आर्. एल्. एम्.)-लक्ष्यात् न्यूनं व्याप्तिः; असम्बद्ध-व्यय-निधिः; ऋण-पुनर्भुगतने अनियमितताः; महत्त्वपूर्ण-कर्मचारी-अभावः; अभियोग-निवारण-तन्त्रस्य अभावः।
• परिवहन-अनुदान-योजनाः-पुरानैः वाहनान् चरणरूपेण निष्कासयितुं न शक्यते; भिन्न-भिन्न-स्वामिनां नाम्ना नूतन-वाहनानां क्रयणं भवति; ऋण-लेखानां स्थाने सञ्चय-लेखासु अनुदानं जमा भवति।
• अनुशंसासु परियोजनाः परियोजना-मूल्यांकन-दस्तावेजं अनुसरन्ति इति सुनिश्चितं करणीयम्, खनन-प्रभावितक्षेत्राणां अभिज्ञानम्, लाभार्थी-अभिज्ञानस्य मानदण्डं स्थापितं, निधि-प्रबन्धनस्य निरीक्षण-तन्त्रस्य च सुदृढ़ीकरणं च अन्तर्भवन्ति।

अपि च दस्तावेजे।

• खनिकानां खनिजानां (विकासस्य तथा विनियमनस्य) अधिनियमः 2015 इत्यस्य अनुरूपं नास्ति इति नियमानां कारणात् खनिकर्मविभागे ₹ 14.55 कोटिरूप्यकाणां राजस्व-हानिः अभवत् इति CAG इत्यनेन सूचितम्।
• सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् लाभार्थी-सर्वेक्षणस्य 96 प्रतिशतं उत्तरदातारः पी. एम्. के. के. के. के. वै. योजनायाः विषये अज्ञाताः आसन्, तथा च डी. एम्. एफ़्. टी. इत्यस्य कार्याणां विषये <100%] अज्ञाताः आसन् इति।
• सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् 89 खनिज-निरीक्षण-केन्द्राणि न पूर्णानि आसन्, तथा च खनि-निरीक्षण-प्रणाली स्थापिता न आसीत्, येन ₹1.73 कोटिः दायित्वं सत्सु अपि अवैध-खननस्य निरीक्षणं न कृतम्।
• सी. ए. जी. इत्यनेन अवलोकितं यत् विश्वब्याङ्क्-साहाय्यितस्य जे. टी. एफ़्. आर्. पी. इत्यस्य अधीनस्य चिकित्सालयप्रकल्पाः जलप्लावन-प्रवणक्षेत्रेषु निष्पादिताः आसन्, यानि राष्ट्रिय-विपद्-व्यवस्थापन-प्राधिकरणेन निषिद्धानि सन्ति।