लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
हिमाचलप्रदेशविश्वविद्यालये अकार्यक्षम-इ. आर्. पि. व्यवस्थायाः कृते ₹ <ऐ. डि. 1> कोटिः व्ययितः।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे हिमाचल-प्रदेश-सर्वकारस्य उद्योग-विभागस्य, जल-शक्ति-विभागस्य, राजस्व-विभागस्य, हिमाचल-प्रदेश-विश्वविद्यालयस्य च 2023 मार्च्-मासे समाप्तस्य अवधेः अनुपालनं प्रदर्शनं च परीक्षितम्।
₹ 11.19 कोटिःहिमाचलप्रदेशविश्वविद्यालये इ. आर्. पि. व्यवस्थायाः कृते ₹ <ऐ. डि. 1> कोटिः व्ययं कृतम्, परन्तु तस्य 37 माड्यूल्-मध्ये 30 निष्क्रियानि आसन्।
उच्चशिक्षायां संस्थागत-न्यूनताः, खनिकानां खनिजानां च विनियमनम्, लघु-सिञ्चन-योजनानां निष्पादनं, विपद्-प्रतिक्रिया-निधिनां उपयोगः च इति विषये सः ध्यानम् अददात्।
कः चिन्तितः अस्ति? हिमाचल-प्रदेश-सर्वकारः (विशेषतः हिमाचल-प्रदेश-विश्वविद्यालयः, उद्योगविभागः, जलशक्ति-विभागः, राजस्वविभागः च)
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- हिमाचलप्रदेशविश्वविद्यालयः (एच. पी. यू.) <ऐ. डी. 2> काले <ऐ. डी. 1> अध्यापकस्य अभावं प्राप्नोत्।
- एच. पी. यू. संस्थया ई. डब्ल्यू. एस्. प्रमाणपत्राणां वा शैक्षणिक-योग्यतानां वा प्रमाणनं विना 186 कर्मचारिणः नियुक्ताः।
- 2015, 2017, 2021 वर्षाणि यावत् दुर्बल-निर्वहणस्य कारणात् ₹199 कोटि-मूल्यस्य त्रयः उच्च-मूल्ययुक्ताः भौतिकशास्त्र-यन्त्राणि अकार्यकरानि आसन्।
- ₹ 11.19 कोटि-व्यययुक्तस्य ई. आर्. पी. व्यवस्थायां 2023 सेप्टेम्बर्-मासपर्यन्तं 37 माड्यूल्-मध्ये 30 निष्क्रियानि आसन्।
- एच. पी. यू. इत्यत्र 16 मध्ये 11 यू. जी. सी.-पीठाणि एकतः 25 वर्षपर्यन्तं अकार्यकरानि आसन्।
- उद्योगविभागः 2018-19 तः 2022-23 पर्यन्तं पञ्चवर्षेषु कस्यापि कृते वार्षिक-कार्य-योजनां न निरमात्।
- 73 मध्ये 14 खनिज-रियायत-आवेदनानि विलम्बेन निर्धारिताः, यथा 71 तः 1,184 दिनानि यावत् विलम्बः अनुमोदिता अवधिः अतिरिच्य।
- वैधानिक-आवश्यकताः सत्सु अपि केन्द्रीय-उड्डयन-दलस्य वा जी. पी. एस्.-आधारितस्य खनिज-परिवहनस्य निरीक्षणस्य वा कार्यः नासीत्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन द्रुतगत्या अध्यापक-नियुक्तिः, मूल-शिक्षण-आधारभूत-संरचनानां पुनर्स्थापनं, एच. पी. यू. इत्यत्र पाठ्यक्रम-प्रशासनस्य पुनरोद्धारः च अनुशंसितः।
अपि च दस्तावेजे।
- हिमाचलप्रदेशविश्वविद्यालये इ. आर्. पि. व्यवस्थायाः कृते ₹ <ऐ. डि. 1> कोटिः व्ययः कृतः, परन्तु तस्य 37 माड्यूल्-मध्ये 30 सेप्टेम्बर् 2023 पर्यन्तं अकार्यकरानि, अप्रयुक्तानि च आसन्।
- एच. पी. यू. इत्यत्र ₹ 1.99 कोटि-मूल्यस्य वैज्ञानिक-उपकरणानि (स्क्यानिङ्ग्-एलेक्ट्रान्-मैक्रोस्कोप्, एटामिक्-अब्सोर्प्शन्-स्पेक्ट्रोफोटोमीटर्, वैब्रेटिङ्ग्-स्याम्पल्-म्याग्नॆटोमीटर्) 8 वर्षाणि यावत् अपर्याप्त-निर्वहणस्य कारणात् अकार्यकरानि सन्ति।
- उद्योगविभागः चतुर्णां प्रतिदर्शितमण्डलेषु वैज्ञानिकरूपेण प्राप्तानां खनिज-भण्डारानां सूचीं सङ्गृहीतुं असफलः अभवत्, येन साक्ष्य-आधारित-योजना दुर्बलः अभवत्।
- एच. पी. यू. मध्ये <ऐ. डी. 2> समये <ऐ. डी. 1> अध्यापकस्य अभावः आसीत्, यः विषयः पूर्वं 2013 तमे वर्षे के. ए. जी. प्रतिवेदनस्य प्रकाशितः आसीत्, येन छात्र-मार्गदर्शनं परिमितम् अभवत्, कार्यभारः च वर्धितः।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भ-प्रतिवेदनम्-2025-2025 इत्यस्य 4।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।