लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
सि. ए. जि. इत्यनेन ₹74, <ऐ. डि. 1> कोटिः धनकोषस्य तथा एन्. बि. एफ्. सि. इत्यस्य च कर-क्षतेः सम्भाव्यं ज्ञातम्।
एतत् निष्पादन-लेखापरीक्षा, वित्तीयवर्षेभ्यः <ऐ. डि. 1> तः <ऐ. डि. 2> पर्यन्तं, वित्तकोषैः तथा ब्याङ्क्-इतर-वित्तीय-कम्पनीभिः (एन्. बि. एफ्. सि.) अभिप्राप्यमानानां छुटानां, कटौतीनां च आय-कर-विभागस्य मूल्यांकनं परीक्षितवती।
₹74, 766.39 कोटिःसी. ए. जी. इत्यनेन ब्याङ्क् तथा एन्. बी. एफ़्. मध्ये व्यवस्थापितानां तथा अनुपालनां च समस्यानां कारणात् ₹74, <ऐ. डी. 1> कोटिरूप्यकाणां कुल-सम्भाव्य-कर-हानिः अभिलिखिता।
कः चिन्तितः अस्ति? केन्द्रसर्वकारः, राजस्वविभागः-प्रत्यक्षकराः (आयकरविभागः), सार्वजनिकक्षेत्रस्य ब्याङ्क्-इत्येतेषां, निजीक्षेत्रस्य ब्याङ्क्-इत्येतेषां, विदेशीय-ब्याङ्क्-इत्येतेषां, एन्. बी. एफ्. सी.-संस्थानां च मूल्यांकनात् सम्बद्धाः।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- 1, 847 लेखापरीक्षा निरीक्षणेषु ₹74, 766.39 कोटिरूप्यकाणां सम्भाव्य-कर-प्रभावः अभिनिर्दिष्टः।
- अपूर्णेभ्यः ऋणानां कृते अत्यधिक-कटौतीनां परिणामेन ₹33, 459.08 कोटिरूप्यकाणां सम्भाव्य-कर-प्रभावः भवति।
- अशुभ-शङ्कित-ऋणानां उपबंधानां कृते अत्यधिक-कटौतीः, यस्य परिणामेन ₹2, 971.26 कोटिः कर-प्रभावः भवेत्।
- विशेषसञ्चयानां कृते अत्यधिक-कटौतीनां परिणामेन ₹ 531.18 कोटिरूप्यकाणां सम्भाव्य-कर-प्रभावः भवति।
- 127 प्रकरणेषु, यत्र वित्तकोषाः/एन्. बी. एफ्. सी. इत्येते ऋणग्राहकस्य पान्-पत्रं विना ₹40, <ऐ. डि. 1> कोटि-मूल्यस्य दुर्ऋणं दातुं अनुमन्यन्त।
- 58 प्रकरणेषु यत्र ₹1,69, 782.47 कोटि-मूल्यस्य दुर्ऋणं ऋणग्राहकस्य सूचनां विना कटौतीरूपेण अनुमोदितम् आसीत्।
- 52 निदर्शनानि यत्र वित्तकोषाः केवलम् ₹2, 098.35 कोटिरूप्यकाणां करस्य प्रस्तावं कृतवन्तः, यथा ₹14, 303.00 कोटिरूप्यकाणां वास्तविक-प्राप्तिः आर्. बि. ऐ. इत्यस्मै सूचितम्।
- एन्. बी. एफ्. सी.-संस्थानां 36 प्रकरणेषु यत्र अनुत्पादकसम्पत्तयः (एन्. पी. ए.) इत्यस्य उपरि व्याजं प्राप्ताधारणे न करितः आसीत्।
- यत्र विभागः आन्तरिक-लेखापरीक्षाः अकरोत्, तेषु 290 प्रकरणेषु ₹3, 773.39 कोटि-परिमाणस्य आन्तरिक-लेखापरीक्षणे न्यूनताः सन्ति।
- आय-कर-नियमाः (एन. पी. ए. कृते 6 मासानि) तथा आर्. बि. ऐ.-मार्गदर्शिकाः (3 मासानि) इत्येतयोः मध्ये अस्पष्टता कर-विवादान् जनयति।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन बैङ्क् तथा एन्. बी. एफ्. सी. मूल्यांकने व्यवस्थापितानां तथा अनुपालनां च समस्यानां कारणात् ₹74, <ऐ. डी. 1> कोटिरूप्यकाणां कुल-सम्भाव्य-कर-हानिः अभिलिखिता।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् 52 सन्दर्भेषु, वित्तकोषाः आर्. बि. ऐ. इत्यस्मै ₹14, <ऐ. डि. 1> कोटिरूप्यकाणां प्रापणस्य सूचनाम् अददात्, परन्तु केवलं ₹2, <ऐ. डि. 2> कोटिरूप्यकाणि एव आयकरविभागाय अददात्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 127 प्रकरणेषु ₹40, <ऐ. डी. 1> कोटिरूप्यकाणां दुर्ऋणं अक्षुण्णम् आसीत्, यत्र ऋणग्राहकस्य पी. ए. एन्. न दत्तम् आसीत्, यत् धारा 139 ए इत्यस्य आदेशस्य उल्लंघनम् आसीत्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन अवलोकितं यत् 2,378 नमुना-प्रकरणेषु केवलं 1,110 क्षेत्रेषु एव आन्तरिक-लेखापरीक्षा-सूचनाः उपलभ्यन्ते इति, 123 सन्दर्भेषु न्यूनताः प्राप्ताः इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भ-प्रतिवेदनम्-2025-2025 इत्यस्य 40।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।