लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
सी. ए. जी. इत्यनेन पश्चिमवङ्गराज्ये न्यूनतमप्रस्तावस्य उपरि प्रदत्तानि 1,291 निविदाः प्राप्ताः।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे पश्चिमवङ्ग-सर्वकारस्य अनुपालनस्य परीक्षणं कृतम्, विशेषतः वित्ते, सार्वजनिक-निर्माण-सार्वजनिक-स्वास्थ्य-अभियान्त्रिकी-विभागेषु ई-क्रयण-प्रणालीषु, पर्यटन-सुविधायाः कार्यान्वयनं च केन्द्रीकृतम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे पश्चिमबङ्गालसर्वकारस्य अनुपालनस्य परीक्षणं कृतम्, विशेषतः वित्ते, लोकनिर्माणे, सार्वजनिक-स्वास्थ्य-अभियान्त्रिकी-विभागेषु ई-क्रयण-प्रणालीषु ध्यानं दत्तम्, तथा च पर्यटन-विभागेन 2023 मार्च्-मासस्य 31 दिनाङ्के समाप्तस्य अवधेः पर्यटन-सुविधा-उन्नतिकरण-योजनानां कार्यान्वयनं च।
कः चिन्तितः अस्ति? पश्चिमबङ्गालसर्वकारः (वित्तविभागः, लोकनिर्माणविभागः, सार्वजनिक-स्वास्थ्य-अभियान्त्रिकीविभागः, पर्यटनविभागः, अन्यविभागाः च प्रतिवेदने सूचिताः)
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- ई-क्रयणव्यवस्थायाः कृते सहमति-पत्रस्य (एम्. ओ. यू.) अथवा सेवा-स्तर-करारस्य (एस्. एल्. ए.) अभावः, येन अस्पष्ट-भूमिकाः भवन्ति, विलम्बस्य दायित्वं निर्धारयितुं अक्षमता च भवति।
- 31 मार्च् 2023 पर्यन्तं संसदीयकार्यविभागः, 18 सार्वजनिकक्षेत्रस्य उपक्रमाः (पि. एस्. यु.), 68 स्वायत्तसंस्थाः च ई-प्रोक्योरमेण्ट् पोर्टल् मध्ये पञ्जीकरणं न कृतवन्तः।
- 'नेगोशियेषन्'उप-माड्यूल् इतीदं ई-प्रोक्यूरमेण्ट्-व्यवस्थायां न कार्यान्वितम्, येन आफ्लैन्-प्रक्रियाः बाधिताः अभवन्, तथा च वार्तालापस्य डिजिटल्-मार्गः न अवशिष्टः।
- अनिवार्य-आन्लैन्-टेण्डरिङ्ग्-निवारयितुं विभाजन-कार्यानां उदाहरणानि, अनुकूल-अनुबन्धकानां कृते अनुचित-लाभानां अपायान् सृष्टयन्ति।
- नामनिर्देशित-विनियम-निवेदक-प्राधिकरणैः (टी. ऐ. ए.) चतुर्णां विभागेषु 139 निविदापत्राणि निर्गमितानि, ये नियन्त्रण-न्यूनतां सूचयन्ति।
- <ऐ. डि. 2> तथा <ऐ. डि. 1> मध्ये कालसमाप्तां डिजिटल् सिग्नेचर् सर्टिफैकेट्स् (डी. एस्. सी.) इत्येतान् उपयुज्य वेलपत्राणि अपलोडस्य 67 उदाहरणानि सन्ति।
- पीडब्ल्यूडी तथा पी. एच्. ई. डी. द्वारा प्रकाशितेषु 90,928 निविदासु 4,012 मध्ये <ऐ. डी. 2> तथा <ऐ. डी. 1> मध्ये न्यूनातिन्यूनं निक्षेपणसमयः व्यवस्थया प्रवर्तितं न आसीत्।
- 33, 614 निविदासु व्यवस्थायां अभिलेखितस्य निविदापत्रस्य मूल्यस्य, तत्सम्बद्धस्य परिमाणपत्रस्य (बी. ओ. क्यू.) कुलमूल्यस्य च मध्ये विसङ्गतिः आसीत्।
- ₹10 लक्षात् अधिकमूल्यानां 1,247 टेण्डर्-मध्ये द्वि-बिड्-पद्धतिः व्यवस्थया प्रवर्तिता न आसीत्।
- 1, 291 निविदासु, प्रदत्त-अनुबन्ध-राशिः न्यूनतमस्य (एल्1) निविदायाः अपेक्षया अधिका आसीत्।
- पर्यटनविभागः सम्भाव्यता-अध्ययनानि विना अथवा सुस्थिर-परिचालन-अनुरक्षण-प्रतिमानम् विना विकासार्थं क्षेत्राणि चितवान्।
- अनुशंसासु एम्. ओ. यु./एस्. एल्. ए. इत्येतान् निष्पादयितुं, सर्वाणि विभागाणि/पि. एस्. यु./स्वायत्त-संस्थाः योजयितुं, पान्-प्रमाणनार्थं आवेदननियन्त्रणं प्रवर्तयितुं, बिड-समर्पण-समयः, द्वि-बिड-प्रणालयः च, अनुबन्ध-पुरस्कारानां कृते ई-प्रोक्यूर्मेण्ट्-व्यवस्थायाः उपयोगं अनिवार्यं च अन्तर्भवन्ति।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् 1,291 निविदासु, सर्वकारः प्राप्तस्य न्यूनतम-निविदायाः अपेक्षया अधिक-परिमाणस्य कृते अनुबन्धान् प्रददात्, यत् सम्भाव्य-वित्तीय-हानिं वा अनियमिततां वा सूचयति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् 4,012 निविदाः न्यूनतम-बिड-समर्पण-समयस्य प्रवर्तने असफलानि अभवन् इति, यत् ई-क्रयण-व्यवस्थायां व्यवस्थित-नियन्त्रण-विफलताम् आसीत्।
- 2023 मार्च्-मासपर्यन्तं 68 स्वायत्तसंस्थाः, 18 पि. एस्. यु. इत्येते च अनिवार्य-ई-क्रयण-जालपुटे पञ्जीकृताः न आसन् इति सि. ए. जि. इत्यनेन सूचितम्।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भ-प्रतिवेदनं 2025-2025 इत्यस्य सं. 06।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।