बिहार-राज्ये एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए. इत्यस्य 44 प्रतिशतं कर्मचारीपदानि रिक्तानि सन्ति इति सि. ए. जि. इत्यनेन ज्ञातम्।

अस्मिन् लेखापरीक्षणे बिहारराज्ये महात्मागान्धी-राष्ट्रिय-ग्रामीण-रोजगार-प्रत्याभूति-अधिनियमस्य (एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए.) कार्यान्वयनं <ऐ. डि. 2> तः <ऐ. डि. 1> पर्यन्तं, जलसंसाधन-विभागेन तटबन्धानां निर्माणम्, मार्च्-2024 तमे वर्षे समाप्तस्य अवधेः अन्येषु विभागेषु अनुपालना-समस्याभिः सह च परीक्षितम्।

कः चिन्तितः अस्ति? बिहारसर्वकारः, विशेषतः ग्रामीणविकासविभागः, जलसंसाधनविभागः, भवननिर्माणविभागः, शिक्षाविभागः, अनुसूचितजाति-जनजाति-कल्याणविभागः, ग्रामीणनिर्माणविभागः च।

लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?

• एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए.-इत्यनेन स्वीकृतानां पदानां 44 प्रतिशतं (6,086) रिक्तम् आसीत्।
• एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए.: पञ्चवर्षेभ्यः अपि अधिककालं यावत् अभिकरणेषु असङ्गत-अग्रिमरूपेण ₹ <ऐ. डि. 1> कोटिः।
• एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए.-₹6.95 कोटिरूप्यकाणि रायल्टीरूपेण, आपूर्तिकर्तृभ्यः कररूपेण च न्यूनीकृतानि, परन्तु सर्वकारीय-लेखासु न निक्षिप्तानि।
• एम्. जि. एन्. आर्. ई. जि. ए.-16 तः 90 + दिनानि यावत् विलम्बेन सह श्रमिक-वेतनस्य ₹ <ऐ. डि. 1> कोटिः प्रदत्ता।
• एम्. जि. एन्. आर्. ई. जि. ए.-इत्यस्य 63 प्रतिशतं कार्यं (<ऐ. डि. 1> लक्षम्) 2024 तमवर्षस्य नवेम्बर्-मासपर्यन्तं प्रचलितम्/अपूर्णम् आसीत्।
• एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए.-सामाजिक-लेखापरीक्षायाः 96 प्रतिशतं लेखापरीक्षा-निरीक्षणं समाधानार्थं प्रतिक्षितम् आसीत्।
• जलसंसाधनं-₹1 कोटिः व्ययं सत्सु अपि, 2024 डिसेम्बर्-मासपर्यन्तं सप्तसाम्पल्-बेङ्क्मेण्ट्-योजनायां किमपि न पूर्णम् आसीत्।
• जलसंसाधनः भू-उपलब्धतायाः समस्यायाः कारणात् योजनानां विलम्बः 16 वर्षपर्यन्तं भवति।
• अनुशंसानि-आधारभूत-सर्वेक्षणं करोतु, मण्डल-परिप्रेक्ष्य-योजनाः प्रस्तूयतु, रिक्तानि लोकपाल-पदानि पूरयन्तु, विहित-आवर्तने सामाजिक-लेखापरीक्षा च करोतु।

अपि च दस्तावेजे।

• एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए. इत्यस्य 44 प्रतिशतं कर्मचारीपदानि रिक्तानि सन्ति इति सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम्, 2021 तमे वर्षे पूर्वसूचनाः सत्सु अपि 80 प्रतिशतं गणकयन्त्र-प्रचालकपदानि रिक्तानि आसन् इति।
• एम्. जि. एन्. आर्. ई. जी. ए. इत्यस्य कार्यानां सामाजिक-लेखापरीक्षायाः 96 प्रतिशतं निष्कर्षः अद्यापि समापनीयः अस्ति इति सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितम्, यत् सुधारात्मक-कार्यस्य अभावं सूचयति।
• सि. ए. जि. इत्यनेन सूचितं यत् वेतनस्य, सामग्र्याः च कृते ₹ 302.24 कोटिः देनदारयः 2019-20 इत्यस्य पूर्वकालात् प्रलंबिताः आसन् इति।
• सि. ए. जि. इत्यनेन ज्ञातम् यत्, त्रिषु नमूना-जनपदेषु, स्वीकृत-वार्षिक-मास्टर्-सर्कुलर्-मध्ये न समाविष्टाः नदी-निर्जलीकरण-कार्येषु ₹5.65 कोटिः व्ययः कृतः इति।