लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
जम्मू-कश्मीरे जी. एस्. टी.-अनुपालन-विचलनेन ₹ 439.36 कोटिः व्ययः अभवत् इति सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे केन्द्रशासितप्रदेशस्य जम्मू-काश्मीरस्य राजस्व-प्राप्तयः परीक्षिताः, विशेषतः वस्तु-सेवा-करस्य (जी. एस्. टी.) अन्तर्गतं ई-वे-बिल्-व्यवस्थायां, जी. एस्. टी. देयानां रिटर्न्स्-फाइलिङ्ग् इत्यस्य च विभागस्य निरीक्षणं च।
₹ 439.36 कोटिःसी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् जी. एस्. टी.-देयकेषु रिटर्न्स्-फाइलिङ्ग्-मध्ये च अनुपालन-विचलनेषु ₹ 439.36 कोटिः कर-प्रभावः अन्तर्भवति इति।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे केन्द्रशासितप्रदेशस्य जम्मू-काश्मीरस्य राजस्व-प्राप्तयः परीक्षिताः, विशेषतः वस्तु-सेवा-करस्य (जी. एस्. टी.) अन्तर्गतं ई-वे-बिल्-व्यवस्थायां, 2023 मार्च्-मासे समाप्तस्य अवधेः जी. एस्. टी.-देयानां रिटर्न्स्-फाइलिङ्ग् इत्यस्य च विभागस्य निरीक्षणं च केन्द्रीकृतम्।
कः चिन्तितः अस्ति? केन्द्रशासितप्रदेशस्य जम्मू-कश्मीरस्य सर्वकारः (वित्तविभागः/राज्यकरविभागः)
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- ई-वे-बिल्-व्यवस्थायां व्यवस्थित-दोषाः सन्ति, यथा कम्पोजिशन्-लेवी-योजना इत्यस्य अन्तर्गतं अनर्ह-करदातारः, ई-वे-बिल्-जनरेशन् सत्सु अपि शून्य-रिटर्न्स्-फाइलिङ्ग्-करदातारः च, यत्र ₹2.29 कोटिरूप्यकाणां कर-प्रभावः अन्तर्भवति।
- त्रयः करदातारः ₹ 67.99 कोटिरूप्यकाणां कर-प्रभावयुक्ताः 5,739 ई-वे-बिल्-इत्येतानि उत्पन्नवन्तः, परन्तु केवलं ₹ 64.24 कोटिरूप्यकाणि एव निष्कासिताः, जी. एस्. टी. आर्-3बी. मध्ये ₹3.75 कोटिरूप्यकाणि अप्रकटिताः आसन्।
- जी. एस्. टी. आर्-2ए तथा जी. एस्. टी. आर्-3बी इत्येतयोः मध्ये विसङ्गतानां कारणात्, 2018-19 तथा 2021-22 इत्येतयोः मध्ये ₹ 22.29 कोटिरूप्यकाणां इन्पुट्-ट्याक्स्-क्रेडिट् (आई. टी. सी.) इत्यस्य अतिरिक्तलाभः ज्ञातः।
- 2018-22 समये प्रवर्तनविभागेषु महत्त्वपूर्ण-कर्मचारी-अभावः, केडर् इत्यस्य आधारेण 29 प्रतिशततः 92 प्रतिशतपर्यन्तं न्यूनताः (उदा., 77-86% रक्षकाणां कृते) सन्ति।
- जी. एस्. टी.-देयकेषु, रिटर्न्स्-फाइलिङ्ग्-मध्ये च अनुपालन-विचलनेन, विलम्ब-शुल्कस्य गैर-शुल्कम्, व्याजं, अनावृत-कर-दायित्वानि च, यत्र ₹ 439.36 कोटिरूप्यकाणां कुल-कर-प्रभावः अन्तर्भवति।
- ई-वे-बिल् तथा जी. एस्. टी. रिटर्न्-सिस्टम्स् मध्ये प्रमाणननियन्त्रणं प्रवर्तयितुं अनुशंसानि, येन डुप्लिकेट् इन्वाय्स्, संशयास्पद-वाहन-उपयोगः, करदातृ-अनुपालनं च वर्धेत।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् जी. एस्. टी.-देयकेषु रिटर्न्स्-फाइलिङ्ग्-मध्ये च अनुपालन-विचलनेषु ₹ 439.36 कोटिः कर-प्रभावः अन्तर्भवति इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् प्रवर्तन-कर्मचारी-बलः स्वीकृत-स्तरात् अत्यन्तं न्यूनः आसीत् इति, <ऐ. डी. 1> समये हेडगार्ड्-कृते 92 प्रतिशतं, गार्ड्स्-कृते 86 प्रतिशतं च न्यूनताः आसन् इति।
- जी. एस्. टी. आर्-1 तथा जी. एस्. टी. आर्-3बी इत्येतयोः मध्ये विस्तृत-समन्वयस्य अभावात् ₹3.75 कोटिरूप्यकाणां अवैतनिक-कर-दायित्वस्य विशिष्ट-इन्वाय्स् इत्येतानि न ज्ञातुं शक्यानि इति सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितम्।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।