लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
छत्तीसगढ-राज्ये 13.31 लक्षान् जे. जे. एम्. ट्याप्-सम्पर्काः निष्क्रियाः सन्ति इति सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे छत्तीसगढराज्ये जलजीवन् मिशन् (जे. जे. एम्.) इत्यस्य <ऐ. डी. 2> तः <ऐ. डी. 1> पर्यन्तं कार्यप्रदर्शनं, योजना, वित्तीयप्रबन्धनम् च परीक्षितम्।
13.31 लक्षम्सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् <ऐ. डी. 1> लक्षाः कार्यशीलः गृह-नल-सम्पर्कः अकार्यकरः आसीत्, यत् कुलस्य 33 प्रतिशतं प्रतिनिधित्वं करोति।
ग्रामीणपरिवारानां कृते क्रियात्मक-गृह-नल-सम्पर्कान् प्रददात् इति लक्ष्यं मिशनं साधितम् वा इति तस्य मूल्याङ्कनं कृतम्।
कः चिन्तितः अस्ति? छत्तीसगढ-सर्वकारः, विशेषतः सार्वजनिक-स्वास्थ्य-अभियान्त्रिकी-विभागः (पी. एच्. ई. डी.), राज्य-जल-स्वच्छता-अभियानम् (एस्. डब्ल्यू. एस्. एम्.) च।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- 2025 जनवरी-मासपर्यन्तं 33 प्रतिशतं स्थापित-ट्याप्-सम्पर्कः (13.31 लक्षम्) शुष्कस्रोतां वा अपूर्ण-मूलसौकर्याणां वा कारणात् अकार्यकरः आसीत्।
- केवलं 3.64% ग्रामेषु (19,656 मध्ये 716) मार्च् 2024 पर्यन्तं'हर् घर् जल्'इति प्रमाणीकरणं कृतम्, यद्यपि 100% इति लक्ष्यम् आसीत्।
- केन्द्र-राज्य-योगदानात् ₹6, 480.04 कोटिरूप्यकाणां निधिं सङ्गृहीतुं राज्यं असफलम् अभवत्।
- ₹2, 220.18 कोटिरूप्यकाणि सामुदायिक-योगदानानि, अपि च ₹1358 कोटिरूप्यकाणि पञ्चदश-वित्त-आयोगस्य अनुदानानि न उद्भूतानि।
- जलस्य गुणवत्ता-निरीक्षणस्य कृते व्ययः ₹ 40.88 कोटिः आसीत्, यत् ₹ 199.79 कोटिः इति उपबन्धितस्य राशिः अपेक्षया उल्लेखनीयतया न्यूनः आसीत्।
- 75 मध्ये केवलं 4 जलपरीक्षण-प्रयोगशाळाः एव सर्वाणि 13 विहितानि जल-गुणवत्ता-मानदण्डानि परीक्षयितुं सज्जानि आसन्।
- 2025 मार्च्-मासपर्यन्तं 70 बहुग्रामयोजनाषु किमपि न पूरितम्।
- सि. ए. जि. इत्यनेन राज्याय असम्पूर्णकार्याणां स्थित्याः मूल्याङ्कनं कर्तुं,'हर्-घर्-जल्'प्रमाणनप्रक्रियायाः समीक्षा कर्तुं, कार्यात्मकजल-परीक्षण-प्रयोगशालां सुनिश्चितं कर्तुं च अनुशंसितम्।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत्, लक्षशः कार्यशील-गृह-नल-सम्पर्कः अकार्यकरः आसीत्, यत् कुल-स्थापित-सम्पर्कानां 33 प्रतिशतं प्रतिनिधित्वं करोति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् छत्तीसगढस्य किमपि मण्डलं वा खण्डः वा 2024 मार्च्-मासपर्यन्तं सर्वेभ्यः गृहेभ्यः नल-सम्पर्कं प्रददातेषु <ऐ. डि. 1> संतृप्तिं न प्राप्नोत् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् सौर-आधारित-जल-योजनाः 28,984 गृहाणां सेवा-स्तरान् पूरयितुं असफलः अभवत्, यतः व्यवस्थायाः क्षमतायाः अपेक्षया अधिक-भारः अस्ति इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भः 2026-2026 इत्यस्य प्रतिवेदन-सं. 2
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।