लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
छत्तीसगढस्य डी. एम्. एफ़्. टी. इत्येते सञ्चये निधिं रक्षितवन्तः इति सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम्।
अस्मिन् निष्पादन-लेखापरीक्षणे, छत्तीसगढ-राज्ये 2015-16 तः 2023-24 पर्यन्तं, प्रधान्-मन्त्री-खनिज्-क्षेत्र-कल्याण-योजना (पी. एम्. के. के. के. के. वै.) इत्यस्य कार्यान्वयनस्य, तथा च मण्डल-खनिज-प्रतिष्ठान-न्यासस्य (डी. एम्. एफ़्. टी.) प्रबन्धनस्य च परीक्षणं कृतम्।
कः चिन्तितः अस्ति? छत्तीसगढ-सर्वकारः, विशेषतः खनिज-संसाधन-विभागः, 33 मण्डलेषु मण्डल-खनिज-प्रतिष्ठान-न्यासः (डी. एम्. एफ़्. टी.) च।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- मार्च् 2024 पर्यन्तं राज्य-स्तरस्य डी. एम्. एफ़्. प्रकोष्ठे ₹ <ऐ. डि. 1> कोटिः अवशिष्टः आसीत्।
- भारतसर्वकारस्य आदेशस्य विरुद्धं राज्य-स्तरस्य डी. एम्. एफ़्. प्रकोष्ठं प्रति ₹1.68 कोटिरूप्यकाणि प्रेषितानि।
- ₹ 41.80 कोटिरूप्यकाणि असम्पूर्णकार्येषु, अप्रयुक्तसम्पत्तिं च (यथा, कला-संस्कृति-केन्द्रम्, बायोग्यास्-सस्यानि) व्ययितम्।
- ₹ 30.73 कोटिः सर्वकारीय-कार्यालय-निर्माणार्थं/नवीकरणार्थं उपयुज्यते स्म, यत् योजनायाः प्राथमिकतायाः क्षेत्रात् बहिः अस्ति।
- ₹ 17.49 कोटि-मूल्यस्य वस्तूनि मुक्त-निविदा-विना एव कृताः।
- ₹ 38.82 कोटि-मूल्ययुतानि वस्तूनि निर्णीत-तकनीकी-विनिर्दिष्टानि विना कृताः।
- निःशुल्क-वस्तूनां वितरणार्थं ₹ 709.47 कोटिः आबंटितः, यत्र ₹ 28.11 कोटिः परीक्षण-परीक्षणं स्पष्ट-लाभार्थी-मानदण्डं विना यादृच्छिक-वितरणम् प्रकटयति।
- 1, 734 मध्ये 754 प्रत्यक्ष-प्रभावित-ग्रामेषु (44 प्रतिशतं) नमुना-जनपदेषु अनावृतानि आसन्।
- बेमेतारा-महासमुन्द-मण्डलेषु मानवशक्तेः अभावः अस्ति; अन्येषु चतुर्षु मण्डलेषु 50 प्रतिशततः अधिकः अभावः अस्ति।
- अनुशंसासु'प्रभावितजनानां'सूचीं अधिसूचितं, दीर्घकालीनं मास्टर्-प्लान्-सिद्धं, सामाजिक-लेखापरीक्षाः च अन्तर्भवन्ति।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् धनम् प्रायः स्वयंचालित-स्वीप् अथवा फ्लेक्सी-डिपोजिट् इत्येतान् न स्वीकृत्य सेविङ्ग्स्-अकौण्ट्स् मध्ये रक्षितं भवति स्म, येन व्याजं प्राप्तिं अनुकूलं कर्तुं अवसरः नष्टः भवति स्म इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत्, राज्यसर्वकारेण सी. ए. जी. द्वारा लेखापरीक्षितस्य डी. एम्. एफ़्. टी. लेखानां उपबन्धः संशोधितेषु नियमेषु न अन्तर्भवति स्म, यद्यपि सः 2024 दिशानिर्देशेषु अस्ति।
- सि. ए. जि. इत्यनेन अवदत् यत् न्यासानां स्थापनानन्तरं पञ्चतः 65 मासपर्यन्तं यावत् विलम्बयुक्ताः'प्रभावितक्षेत्राणि'इति अङ्किताः आसन् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् न्यास-रचना, प्रभावित-क्षेत्राणि, कार्य-स्थितिः इत्यादीनि मुख्यसूचनाः 12 नमूना-जनपदानां जालपुटेषु न प्रकटिताः इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।