लेखापरीक्षाः नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक
जल्-जीवन्-मिशन् इत्यस्य अन्तर्गतं मध्यप्रदेशे 69 प्रतिशतं एफ्. एच्. टी. सी. व्याप्तिः प्राप्ताः इति सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम्।
अस्मिन् लेखापरीक्षणे मध्यप्रदेशे जलजीवन् मिशन् (जे. जे. एम्.) इत्यस्य कार्यान्वयनं <ऐ. डी. 2> तः <ऐ. डी. 1> पर्यन्तं, योजना, निष्पादनं, निधि-प्रबन्धनम्, जल-गुणवत्ता-निरीक्षणं च केन्द्रीकृतम् आसीत्।
कः चिन्तितः अस्ति? मध्यप्रदेशस्य सर्वकारः, विशेषतः सार्वजनिक-स्वास्थ्य-अभियान्त्रिकी-विभागः (पि. एच्. इ. डि.) तथा एम्. पि. जल-निगमः च।
लेखापरीक्षकः किं प्राप्तवान्?
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् मध्यप्रदेशः केवलं 69 प्रतिशतं एफ़्. एच्. टी. सी. व्याप्तिं प्राप्तवान्, यदा राष्ट्रियः औसतः 80 प्रतिशतः आसीत्।
- 2024 सेप्टेम्बर्-मासपर्यन्तं केवलं 27 प्रतिशतं बहु-ग्राम-योजनाः, 58 प्रतिशतं एकल-ग्राम-योजनाः च पूर्णानि अभवन् इति सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितम्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् भौतिक-पूर्णता-प्रमाणपत्रानि प्रदत्तानि सत्सु अपि 28 मध्ये 7 निरीक्षण-स्थलानि निष्क्रियानि आसन् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् परिसमाप्त-क्षतिः अनुबन्धकैः पुनः न प्राप्ता इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् केवलं पेयजल-गुणवत्ता-निरीक्षणं तथा निरीक्षणार्थं (डी. डब्ल्यू. क्यू. एम्. एण्ड्. एस्.) निर्णीतस्य निध्याः <ऐ. डी. 2> राशिः एव व्ययिता आसीत्, तथा च <ऐ. डी. 1> इति निधिं निर्माणार्थं व्यतितम् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् मण्डल-प्रयोगशालासु केवलं <ऐ. डी. 2> निदिष्ट-जल-गुणवत्ता-परीक्षणानि, राज्य-प्रयोगशालायां <ऐ. डी. 3>, जल-निगम-डब्ल्यू. टी. पी. प्रयोगशालासु <ऐ. डी. 1> च आसन् इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् पोर्टल्-मध्ये जे. जे. एम्. एफ़्. एच्. टी. सी. गणनायां <ऐ. डी. 1>, 63 निजी/स्व-स्रोत-ट्याप्-सम्पर्काः गलतरूपेण समाविष्टाः आसन् इति।
- सि. ए. जि. इत्यनेन सूचितं यत् 2021 डिसेम्बर्-मासपर्यन्तं डिण्डोरी-मण्डलस्य 33 फ्लोरैड्-प्रभावित-ग्रामेषु 18 मध्ये एव इलेक्ट्रोलिटिक्-डिफ्लोरिनेशन्-यूनिट्स् स्थापिताः आसन् इति।
अपि च दस्तावेजे।
- सी. ए. जी. इत्यनेन अवदत् यत् ई-जलशक्ति-पोर्टल् इत्यत्र, यत्र जलापूर्तिः न आरब्धा आसीत् अथवा योजनाः असम्पूर्णाः आसन्, तेषां कृते एफ़्. एच्. टी. सी. इतीमानि प्रदर्शिताः इति।
- सी. ए. जी. इत्यनेन ज्ञातम् यत् सामुदायिक-वित्तीय-सहभागित्वं प्रायः शून्यम् आसीत्, येन केन्द्रस्य राज्यस्य च उपरि अतिरिक्तव्ययः भारितः अभवत्।
- जे. जे. एम्. निधयः पी. एफ़्. एम्. एस्. इत्यस्य बहिः स्थापिताः आसन्, तथा च अकौण्ट्स् मध्ये निष्क्रिय-शेषराशिः स्थापिताः आसन् इति सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितम्।
- सी. ए. जी. इत्यनेन सूचितं यत् यूरेनियम्, नैट्रेट्, फ्लोरैड् इत्येतानि प्रदूषिताः क्षेत्रेषु निवारक-उपचार-उपायान् न स्वीकृत्य जल-आपूर्ति-योजनाः कार्यान्विताः इति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य नियंत्रक-महालेखा परीक्षकः (CAG)-लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्
लेखापरीक्षा प्रतिवेदनम्-सन्दर्भः 2026-2026 इत्यस्य प्रतिवेदन-सङ्ख्या 5।
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।