सिट्रस चेक इनद्वारे चालवली जाणारी नोंदणीकृत नसलेली गुंतवणूक योजना एस. ई. बी. आय. ला सापडली

कंपनीने गुंतवणुकीवर वचनबद्ध परताव्यासह सुट्टीच्या योजना देऊन नोंदणीकृत सामूहिक गुंतवणूक योजना (सी. आय. एस.) चालवल्याच्या आरोपांच्या संदर्भात, सिट्रस चेक इन्स लिमिटेड आणि त्याच्या चार संचालकांबाबत सेबीने दिलेला हा अंतिम आदेश आहे.

कोणाची काळजीः सिट्रस चेक इन्स लिमिटेड, ओमप्रकाश बसंतलाल गोएंका, प्रकाश गणपत उटेकर, वेंकटरमण नटराजन आणि नारायण शिवराम कोटनीस.

एस. ई. बी. आय. ला काय आढळले किंवा आदेश दिले

• नोंदणीचे आवश्यक प्रमाणपत्र न घेता सामूहिक गुंतवणूक योजना (सी. आय. एस.) म्हणून निधी गोळा करण्यात सिट्रस प्रथमदर्शनी गुंतलेला असल्याचे सेबीला आढळले.
• या तपासात वित्तीय वर्ष 2011-12 ते 2015-16 या कालावधीचा समावेश होता.
• एस. ई. बी. आय. ने 7 विशिष्ट सुट्टीच्या योजना (जेम, ज्वेल, क्रिस्टल, क्राउन, पर्ल, ग्लोरी आणि नीलमणी) ओळखल्या, ज्यात गुंतवणूक केलेल्या रकमेवर परतावा देण्याचे आश्वासन देणारे विमोचन पर्याय उपलब्ध होते.
• आदेशात नमूद केले आहे की या योजनांवरील परतावा 3 वर्षांसाठी 16.7% ते 9 वर्षांसाठी 191.2% पर्यंत होता.
• सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशानंतर 28 मार्च 2025 रोजी एस. ई. बी. आय. ला अंमलबजावणीची कारवाई सुरू ठेवण्यास परवानगी दिल्यानंतर कारण दाखवा नोटीस जारी करण्यात आली.

दस्तऐवजातही

• या प्रकरणाला सिक्युरिटीज अपीलीय न्यायाधिकरण (एस. ए. टी.) आणि भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाचा समावेश असलेला एक प्रदीर्घ प्रक्रियात्मक इतिहास आहे, ज्याने शेवटी एस. ई. बी. आय. ला त्याचा तपास पूर्ण करण्याचे आणि व्यवसाय सी. आय. एस. चा आहे की नाही हे ठरवण्याचे निर्देश दिले.
• सर्वोच्च न्यायालयाने सिट्रसच्या मालमत्तांच्या विक्रीवर देखरेख ठेवण्यासाठी एक विक्री सह देखरेख समिती (एस. एम. सी.) नियुक्त केली, ज्यामध्ये समितीत एस. ई. बी. आय. चे प्रतिनिधित्व होते.
• या दस्तऐवजात योजनेच्या संरचनेचे वर्णन गुण-आधारित प्रणाली म्हणून केले आहे जिथे गुंतवणूकदार सुट्टीच्या सुविधांसाठी वापरण्याऐवजी रोख रकमेसाठी (वचन दिलेले परतावे) गुणांची परतफेड करणे निवडू शकतात.