सत्र न्यायालय विशेष श्रेणीची जन्मठेपेची शिक्षा ठोठावू शकत नाहीः सर्वोच्च न्यायालय

हे प्रकरण दोन दोषी व्यक्तींच्या फौजदारी अपीलशी संबंधित आहे, ज्यात ट्रायल कोर्टाने दिलेल्या शिक्षेला आव्हान दिले आहे, विशेषतः त्यांना त्यांचे उर्वरित नैसर्गिक आयुष्य तुरुंगात राहावे लागेल या निर्देशाला आव्हान दिले आहे, ज्यात अपीलकर्त्यांचा युक्तिवाद आहे की वैधानिक माफी आणि परिवर्तन वगळले आहे.

कोणाची काळजीः अपीलकर्तेः नवल किशोर आणि ज्योती कुमार (आरोपी क्रमांक 2 आणि 3); प्रतिवादीः पंजाब राज्य; खंडपीठः न्यायमूर्ती विपुल एम. पंचोली.

काय होता न्यायालयाचा निर्णय

• न्यायालयाने दोन प्रश्न तयार केलेः (अ) आय. पी. सी. च्या कलम 302 अंतर्गत शिक्षा ठोठावत असताना अपीलकर्त्यांना उर्वरित आयुष्य तुरुंगात राहण्याचे निर्देश देण्यास ट्रायल कोर्ट सक्षम होते का आणि (ब) उत्तर नकारात्मक असल्यास कोणती शिक्षा ठोठावावी.
• न्यायालयाने नमूद केले की दोषसिद्धी स्वतःच 10.11.2025 च्या आधीच्या आदेशाच्या आधारे हस्तक्षेप करण्याची हमी देत नाही.
• तुरुंगातील अपीलकर्त्यांच्या वर्तनाबाबत तुरुंग अधीक्षकांकडून अहवाल नोंदवण्याचे निर्देश न्यायालयाने राज्याला दिले.
• न्यायालयाने असे निरीक्षण नोंदवले की इतर तरतुदींप्रमाणे, आय. पी. सी. चे कलम 302 स्पष्टपणे अशी तरतूद करत नाही की जन्मठेपेचा अर्थ उर्वरित नैसर्गिक आयुष्यासाठी तुरुंगवास असा होतो.
• राष्ट्रीय नामावलीची जनशक्ती शिक्षा ही कलम 432-435 Cr.P.C आणि संविधान कलम 72 आणि 161 आंतरगट माफी आणि पर्यावरण सूचना अधिकारे आहेत.

दस्तऐवजातही

• न्यायालयाने जन्मठेपेची सामान्य शिक्षा आणि वैधानिक माफी वगळणारी'विशेष श्रेणी'शिक्षा यात फरक केला.
• न्यायालयाने मृत्युदंड आणि सामान्य जन्मठेपेतील दरी भरून काढण्यासाठी विशेष श्रेणीच्या शिक्षेच्या उत्क्रांतीबाबत स्वामी श्रद्धानंद (2) विरुद्ध कर्नाटक राज्य या प्रकरणातील निर्णयाचा संदर्भ दिला.
• उच्च न्यायालयाने दोषसिद्धी आणि शिक्षेला दुजोरा दिला होता, परंतु आरोपी'आयुष्यभर तुरुंगात राहतील'या निर्देशाचे विशेष परीक्षण केले नाही.