पञ्चायतसचिवः 4-5 संस्थानां सेवायां करोति, सेवा-वितरणम् प्रभावयति।

कः चिन्तितः अस्ति? पञ्चायतीराज-मन्त्रालयः, राज्यसर्वकाराः, पञ्चायतीराज-संस्थाः (पी. आर्. ऐ.) च ग्रामपञ्चायतः, पञ्चायती-समितिः, जिला-परिषदाः च सन्ति।

समितिः किं ज्ञातवती?

• पी. आर्. ऐ.-संस्थानां कृते कार्याणां, वित्तस्य, कार्याधिकारिणां च हस्तांतरणं राज्येषु असमानम् अस्ति इति समितिः अवदत्, पी. आर्. ऐ.-संस्थाः प्रायः स्वायत्त-संस्थानां अपेक्षया राज्यसर्वकारस्य कार्यान्वयन-संस्थासु कार्यं कुर्वन्ति।
• समित्या पञ्चायतीराज-मन्त्रालयाय, संरचना, कार्याणि, वित्तं, कार्याणि, क्षमता-वर्धनम्, उत्तरदायित्वम् इत्यादिषु षट्-आयामेषु राज्यानां क्रमनिर्धारणार्थं विस्तृत-समीक्षा-संरचनायाः संस्थानीकरणं कर्तुम् अनुशंसितम्।
• लोकतान्त्रिक विकेन्द्रीकरणं गहनं कर्तुं, संस्थागत-क्षमतां वित्तीय-स्थिरतां च सुदृढं कर्तुं, डिजिटल-शासनं सुनिश्चितं कर्तुं, नागरिक-सहभागित्वं वर्धयितुं च केन्द्रीकृतं अग्रिम-पीढ्याः सुधारानां मार्ग-रेखा निर्मातुं समित्या मन्त्रालयस्य अनुशंसां कृतम्।
• समितिः अवदत् यत् पञ्चायत्-संस्थाः स्व-राजस्वं वर्धयितुं सीमित-क्षमतायुक्तानां अनुदानानां उपरि अवलम्बिताः सन्ति, तेषां स्वायत्ततां सीमितं कुर्वन्ति इति।
• समितिः स्व-स्रोत-राजस्वस्य सुदृढीकरणार्थं, राज्य-वित्त-आयोगानां समयोचित-गठनार्थं, स्व-राजस्वस्य वित्तीय-व्यवस्थापनस्य च वर्धनार्थं प्रदर्शन-आधारित-प्रोत्साहनां च रणनीतिम् अनुशंसयत्।
• समितिः अवदत् यत् ग्राम-पञ्चायत्-स्तरे अधिकाराः केन्द्रीकृताः सन्ति, खण्ड-मण्डल-पञ्चायत् इत्येतयोः सीमित-अधिकारः अस्ति, येन एकीकृत-योजना प्रतिकूलरूपेण प्रभाविता भवति इति।
• समितिः अनुशंसत् यत् खण्ड-मण्डल-योजनाः ग्राम-पञ्चायत्-विकास-योजनाषु अभिनिर्दिष्टान् अन्तरान् सुसंघटयन्ति तथा च राज्यानि विविधस्तरेषु विहितान् अनुदान-विभाजन-अनुपातान् अनुसरन्ति इति।
• समितिः अवदत् यत् एकः पञ्चायत्-सचिवः प्रायः चत्वारः पञ्चः पञ्चायत् इत्येतान् सेविष्यति, येन सेवा-प्रदाय प्रतिकूलः प्रभावः भवति इति।
• समित्या प्रत्येकस्य ग्रामपञ्चायतस्य कृते समर्पित-पञ्चायत्-केडर्-इत्यस्य निर्माणस्य, चरणरूपेण एकस्य समर्पित-पञ्चायत्-सचिवस्य व्यवस्थायाः च अनुशंसां कृतम्।
• निर्वाचितेषु प्रतिनिधिषु प्रायः अर्धभागाः महिलाः सन्ति, तथापि परोक्ष-प्रतिनिधित्वं व्यापकं भवति इति समितिः अवदत्।
• महिला-प्रतिनिधिनां कृते परोक्ष-प्रतिनिधित्वस्य, समर्पित-प्रशिक्षणस्य, मार्गदर्शनस्य च विरुद्धे परामर्शस्य कठोर-प्रवर्तनस्य अनुशंसां समितिः कृतवती।
• जनसहभागित्वस्य क्षीणतया सह ग्रामसभायाः सभाः बहुधा औपचारिकानि भवन्ति इति समितिः अवदत्।
• समित्या ग्रामसभायाः कार्यक्षमतायाः नियतकालिकमूल्यांकनेन सह सहभागितायाः वर्धनार्थं डिजिटल-मञ्चानां, सामाजिक-परिचालनस्य, जागरूकता-अभियानानां च उपयोगस्य अनुशंसां कृतम्।

अपि च दस्तावेजे।

• समितिः अवदत् यत् एकः पञ्चायत्-सचिवः प्रायः चत्वारः पञ्चः पञ्चायत् इत्येतान् सेविष्यति, येन सेवा-प्रदाय प्रतिकूलः प्रभावः भवति इति।
• जनसहभागित्वस्य क्षीणतया सह ग्रामसभायाः सभाः अनेकेषु क्षेत्रेषु बहुधा औपचारिकानि भवन्ति इति समितिः अवदत्।
• 16 तमे वित्त-आयोगस्य अनुदानस्य भागः स्वकीय-राजस्व-वृद्धेः कार्यक्षमतया सह सम्बद्धः अस्ति इति समितिः अवदत्।