संसदः। भारतस्य संसदः
विधेयके भारतस्य सञ्चितनिध्याः व्ययः नास्ति इति कथ्यते।
अयं विधेयकः'खनिज-धारक-भूमिः'इत्यस्य विनियमनम् केन्द्र-नियन्त्रणे आनेतुं, खनिक-खनिज-(विकास-विनियमन) अधिनियमः, 1957 इत्यस्य संशोधनं करोति, तथा च राज्यसर्वकाराणि खनिज-भूम्याः उपरि करान्, उपकरान्, अन्य-शुल्कान् वा अधिरोपयितुं प्रतिबन्धयति।
एतत् विधेयकं'खनिज-धारक-भूमिः'इत्यस्य विनियमनम् केन्द्र-नियन्त्रणे आनेतुं खनि-खनिज-(विकास-विनियमन) अधिनियमः, 1957 इत्यस्य संशोधनं करोति, तथा च केन्द्र-सर्वकारेण विशिष्टाः शर्ताः न पूर्यन्ते तावत् खनिज-अधिकार-भूमिषु अथवा खनिज-धारक-भूमिषु करान्, उपकरान्, अन्यान् शुल्कान् वा अधिरोपयितुं राज्य-सर्वकारान् प्रतिबन्धयति।
कः चिन्तितः अस्ति? राज्यसर्वकाराः (करानां/शुल्कानां अधिरोपणस्य विषये), केन्द्रसर्वकारः (नियमान् निर्णेतुं नियमानां च विषये), खनिज-अधिकारान् धारयन्तः वा खनिज-भूमि-स्वामिनः वा संस्थाः च।
विधेयकं किं करोति?
- प्रधान-अधिनियमस्य धारा-2 मध्ये'खनिज-धारक-भूमिः'च प्रविशति, येन एतासु भूमिषु सङ्घस्य नियन्त्रणस्य विस्तारः भवति।
- धारा 3 मध्ये, धारा 5 (2) (ए) इत्यस्य अन्तर्गतं विहितानां मानदण्डानां अनुसारं'खनिजयुक्तभूमिः'इति परिभाषितम् अस्ति।
- नूतनं धारा 9डी अनुस्थापयति, यत् राज्यसर्वकाराणि केन्द्रसर्वकारेण विहितानि शर्तानि विहाय, खनिज-अधिकारानाम् अथवा खनिज-धारक-भूम्याः (परिमाणस्य, मूल्यस्य, रायल्टी इत्यस्य अथवा अन्यस्य आधारेण) उपरि करं, उपकरं, अथवा अन्यानि शुल्कानि अधिरोपयितुं निषेधयति।
- अयं संशोधन-अधिनियमस्य आरम्भात् पूर्वं राज्यसर्वकारेण न निक्षिप्तः, पुनःप्राप्तः वा एतादृशः करः, उपकरः वा शुल्कः वा सर्वेषु भौतिक-कालेषु अमान्यः इति मन्यते।
- अस्य अधिनियमस्य आरम्भात् पूर्वं पूर्वमेव निक्षिप्तानि अथवा पुनःप्राप्तानि कराणि वा शुल्कानि वा प्रतिदानयोग्यानि न सन्ति इति निर्दिष्टं करोति।
- धारा 13 संशोधनेन केन्द्रसर्वकारः एतादृशानां करानां वा शुल्कानां वा अधिरोपणार्थं नियमान् वा प्रतिबन्धान् वा विहितुं शक्तः भवति।
अपि च दस्तावेजे।
- अस्मिन् विधेयके भारतस्य सञ्चितनिध्याः किमपि व्ययं न भविष्यति इति कथ्यते।
- वस्तूनां कारणानां च विवरणे, भारीकरभारः, शुल्कानां अप्रत्याशितप्रवर्तनम्, राज्यानां मध्ये दरानां एकरूपता, करानां पूर्वव्यापीप्रबंधनम् इत्यादीनि विषयाः संशोधनस्य कारणरूपेण उद्धृतानि सन्ति।
- अयं विधेयकः 2026 तमस्य वर्षस्य आगस्ट्-मासस्य 7 दिनाङ्के लोकसभायां अङ्गार-खनि-मन्त्रिणा श्री. जी. किशन् रेड्डी इत्यनेन उपस्थापितः।
अधुना एतत् विधेयकं कुत्र अस्ति? उभय सदनानि उत्तीर्णानि-सम्मतं प्रतीक्षितानि।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य संसदः-विधेयकाः (लोकसभा तथा राज्यसभा)
विधेयक/विधि · सन्दर्भः 154 · 12 अगस्त 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।