हस्तकरघा-बुनकर-कौशल-योजनानां कृते राज्य-वार-निधि-आबंटनं नास्ति।

अस्मिन् प्रश्नेन कौशल-विकास-उद्यमशीलता-मन्त्रालयः, हस्ततन्त-बुनकराणां, विशेषतः ग्रामीण-महिलानां कृते फ्याशन्-डिजाइनिङ्ग्-क्षेत्रे कौशल-विकासस्य उद्यमशीलतायाः प्रशिक्षणस्य च कृते उपक्रमाः सन्ति वा इति, तथा च गतत्रिंशतिवर्षे तथा वर्तमानवर्षे कियान् श्रमिकाः लाभान् प्राप्ताः, कियान् व्ययः च कृतवन्तः इति विवरणं दातुम् अवदत्।

पृष्टं तथा उत्तरम् - श्री टी. आर्. बालू इत्यनेन पृष्टः; कौशल-विकास-उद्यमशीलता-मन्त्रालयस्य राज्यमन्त्री (स्वतन्त्र-प्रभारः) श्री जयन्त-चौधरी इत्यनेन उत्तरम्।

सर्वकारः किं वदति?

• हस्ततन्त-क्षेत्रे 35 लक्षतः अधिकाः जनाः संलग्नाः सन्ति, येषु 25 लक्षतः अधिकाः महिला-तन्तुकाः सन्ति इति सर्वकारः कथयति।
• स्किल् इण्डिया मिशन् (एस्. ऐ. एम्.) इत्यस्य अन्तर्गतं प्रशिक्षणं पी. एम्. के. वी. वै., जे. एस्. एस्., एन्. ए. पी. एस्., सी. टी. एस्. इत्यादीनां योजनाभिः ऐ. टी. ऐ. इत्येतेषां माध्यमेन प्रददितम् अस्ति।
• समर्थ्-योजना (वस्त्र-मन्त्रालयः) वस्त्रक्षेत्रस्य कृते, हस्ततन्तैः सह, आग्रह-चालितं, नियोजन-अभिमुखीयं कौशलम् प्रददाति।
• राष्ट्रिय-हस्ततन्त-विकास-कार्यक्रमः (एन्. एच्. डी. पी.) तन्तुक-मुद्रा-योजनायाः अन्तर्गतं करगडानां, कार्यशालानां, प्रकाशस्य, विन्यास-विकासस्य च कृते वित्तीयसहायं प्रददाति।
• एन्. एच्. डी. पी. इत्यस्य अन्तर्गतं 237 हस्ततन्तोत्पादकसंस्थाः (एच. पी. सी.) <ऐ. डी. 1> तथा <ऐ. डी. 2> मध्ये निर्मितानि।
• सर्वकारीय-ई-मार्केट्-प्लेस् (जी. ई. एम्.) इत्यत्र प्रायः 1.50 लक्षाः तन्तुकाः/संस्थाः स्थिताः सन्ति, 5,413 तन्तुकाः च'भारत-हस्तनिर्मित'ई-वाणिज्य-मञ्चे (2023-24 तः 2026-27) स्थिताः सन्ति।
• पी. एम्. के. वी. वै., जे. एस्. एस्., एन्. ए. पी. एस्. इत्येतयोः कृते <ऐ. डी. 3> तः जून् 2026 पर्यन्तं जारीकृतानि कुलानि धनानि सारण्यां विस्तृतानि सन्ति (यथा, पी. एम्. के. वी. वै.: <ऐ. डी. 3> मध्ये ₹ <ऐ. डी. 1> कोटिः; एन. ए. पी. एस्.: <ऐ. डी. 3> मध्ये ₹ <ऐ. डी. 2> कोटिः)।
• समर्थ्-योजनायाः कृते 2023-24 तः जून् 2026 पर्यन्तं जारीकृतानि कुलानि धनानि सारण्यां विवरणरूपेण सन्ति (यथा, 2023-24 मध्ये ₹ 114.99 कोटिः)।
• एम्. एस्. डी. ई. योजनानां (अनुलग्नक-I), समर्थ् (अनुलग्नक-II), एन्. एच्. डी. पी. इत्यस्य अवसंरचना-समर्थनस्य (अनुलग्नक-III), एन्. एच्. डी. पी. इत्यस्य ऋणस्य (अनुलग्नक-IV) अन्तर्गतं प्रशिक्षितानां कर्मचारिणां कृते राज्यवार-दत्तांशः प्रदत्ता अस्ति।
• एन्. ऐ. एफ्. टी., डिसैन्-परियोजनानां कृते डी. सी.-हस्ततन्त/हस्तशिल्पैः सह सहयोगं करोति, तथा च षट् भारतीय-हस्ततन्त-प्रौद्योगिकी-संस्थाः (ऐ. ऐ. एच्. टी.) डिप्लोमा तथा <ऐ. डी. 1> कार्यक्रमान् प्रदास्यन्ति।

अपि च दस्तावेजे।

• उत्तरम् स्पष्टतया कथयति यत् एन्. एच्. डी. पी. तथा समर्थ् इत्येतयोः योजनानां अन्तर्गतं निधिं राज्यस्य/मण्डलस्य अनुसारं न विनियोजितम् अस्ति, यद्यपि लाभार्थीनां मूलसौकर्याणां च विषये राज्यवारं दत्तांशं अनुलग्नेषु प्रददितम् अस्ति।
• एन्. ए. पि. एस्. इत्यस्य कृते निधयः संस्थानां कृते न तु प्रत्यक्षरूपेण शिक्षुभ्यः (प्रतिमासं 1500/- रूप्यकाणि) उपदानरूपेण निर्गमन्ति इति उत्तरम् सूचयति।
• अस्य उत्तरम् स्पष्टयति यत् ऐ. टि. ऐ. द्वारा कार्यान्वितस्य शिल्पकार-प्रशिक्षण-योजना (सी. टी. एस्.) इत्यस्य दैनन्दिनप्रशासनं वित्तीयनियन्त्रणं च सम्बद्धस्य राज्यसर्वकारस्य/केन्द्रशासितप्रदेशस्य प्रशासनस्य अधीनम् अस्ति इति।