संसदः। संसदः प्रश्नोत्तरम्
तेलङ्गाना-राज्ये एम्. आर्. एल्. इत्यस्य उपरि 486 कीटनाशिनि-नमुनाः सन्ति, अन्येषु शून्याः सन्ति।
अस्मिन् प्रश्नेन कृषि-कृषक-कल्याण-मन्त्रालयः अवदत् यत् उत्पादने अत्यधिक-कीटनाशक-उपयोगस्य अवशेष-स्तरस्य च सर्वकारेण मूल्याङ्कनं कृतम् अस्ति वा इति, एकीकृत-कीट-प्रतिरोधस्य प्रवर्धनस्य, निरीक्षणस्य च तन्त्रस्य विवरणं च।
अस्मिन् प्रश्नेन कृषि-कृषक-कल्याण-मन्त्रालयः अवदत् यत् उत्पादेषु अत्यधिक-कीटनाशक-उपयोगस्य अवशेष-स्तरस्य च मूल्याङ्कनं सर्वकारेण कृतम् अस्ति वा इति, निरीक्षणस्य, एकीकृत-कीट-प्रबन्धनस्य (ऐ. पि. एम्.) प्रचारस्य, सुरक्षा-मानकाणां प्रवर्तनस्य च व्यवस्थायाः विवरणं दातुं वा इति।
पृष्टं तथा उत्तरम् - डॉ. भोला सिङ्घ् इत्यनेन पृष्टः; कृषि-कृषक-कल्याण-मन्त्रालयेन उत्तरम् (मन्त्रिणः श्री शिवराज् सिङ्घ् चौहान्)।
सर्वकारः किं वदति?
- 'राष्ट्रियस्तरे कीटनाशक-अवशेषानां निरीक्षणं'(एम्. पि. आर्. एन्. एल्.) परियोजनायाः कार्यान्वयनं <ऐ. डि. 1> इत्यतः कृतम् अस्ति।
- 2023-26 मध्ये 23 राज्येषु केन्द्रशासितप्रदेशेषु च 70,652 फलानां शाकानां च नमूनानां परीक्षणं कृतम्।
- अधिकतम-अवशिष्ट-सीमाः (एम्. आर्. एल्.) अतिक्रमिताः कीटनाशक-अवशेषाः 2,223 नमुनासु (कुलस्य 3.1 प्रतिशतं) ज्ञातानि।
- नमूनासङ्ग्रहस्थानानां जी. पी. एस्. निर्देशांकानां अभिलेखनेन, विशेषतः कृषि-द्वार-नमूनानां कृते, ट्रेसेबिलिटी सुनिश्चितं भवति।
- 48 केन्द्रीय-एकीकृत-कीट-प्रबन्धन-केन्द्राणि (सि. ऐ. पि. एम्. सि.) प्रशिक्षणं निर्वहन्ति, येषु 1,353 कृषक-क्षेत्र-विद्यालय-कार्यक्रमः, 2,548 बीज-उपचार-अभियानानि च सन्ति।
- राष्ट्रिय-कीट-निरीक्षण-प्रणाली (एन्. पि. एस्. एस्.) इति ए. ऐ./एम्. एल्.-आधारित-मञ्चः वास्तविक-समय-कीट-परिचयः प्रदातुं तथा जैव-नियन्त्रणस्य प्रचारार्थं च आरब्धा।
- एम्. पि. आर्. एन्. एल्. परियोजनायाः अनुवर्तनं <ऐ. डि. 1> पर्यन्तं अनुमोदितम् अस्ति।
- 21 राज्यानि कीटनाशक-अवशेषानां निरीक्षणार्थं, उत्तमकृषि-अभ्यासानां (जी. ए. पी.) कार्यान्वयनार्थं च समितयः अस्थापयन्ति।
- एफ़्. एस्. एस्. ए. ऐ. इत्येषा विज्ञान-आधारितानां एम्. आर्. एल्.-संस्थानां स्थापनार्थं तथा खाद्यसुरक्षा-मानक-अधिनियमः, 2006 इत्यस्य अन्तर्गतं खाद्यसुरक्षायाः विनियमनार्थं च केन्द्र-संस्था अस्ति।
अपि च दस्तावेजे।
- अस्य उत्तरम् विशिष्टं राज्यवारं दत्तांशं प्रददाति यत् तेलङ्गाना-राज्ये एम्. आर्. एल्. (486) इत्यस्य अपेक्षया अधिकसङ्ख्याकाणां नमुनाः आसन् इति, ओडिशा, झार्खण्ड्, छत्तीसगढ च इत्येतेषु च एम्. आर्. एल्. इत्यस्य अपेक्षया शून्य-नमुनाः अभिलिखिताः इति।
- सर्वकारः कथयति यत् एम्. पि. आर्. एन्. एल्. परियोजनायाः व्याप्तिः 40 प्रयोगशालां माध्यमेन 22 राज्येषु भवति, परन्तु प्रदत्तस्य नमूनासङ्ग्रहस्य दत्तांशस्य व्याप्तिः 23 राज्येषु, केन्द्रशासितप्रदेशेषु च भवति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य संसदः-प्रश्नानि उत्तरानि (लोकसभा, तारांकितम्)
शासनं प्रति प्रश्नम्-सन्दर्भः एल. एस्. क्यू324 (सत्रं 8) · 11 आगस्ट् 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।