कृषिक्षेत्रे 43 प्रतिशतं श्रमशक्तिः, न तु 70 प्रतिशतं, यथा दावाः।

अस्मिन् प्रश्नेन कृषि-कृषक-कल्याण-मन्त्रालयः, ग्रामेषु कृषि-आधारित-उद्योगानां विस्तारार्थं स्वीकृताः उपायाः, कृषि-विषये जनसङ्ख्यायाः अवलंबनस्य, कृषकाणां आर्थिक-स्थित्याः च विषये दावानां निराकरणं च कर्तुम् अवदत्।

पृष्टं तथा उत्तरम् - श्री कौशलेन्द्रकुमारः पृष्टवान्; कृषि-कृषक-कल्याण-मन्त्रालयः (मन्त्रिणः श्री शिवराजसिंह-चौहानः) उत्तरम् अददात्।

सर्वकारः किं वदति?

• कृषि-आधारभूतसंरचना-कोषः (ए. ऐ. एफ्.) ₹ 92, <ऐ. डि. 2> कोटिरूप्यकाणां ऋण-राशि-युक्तान् <ऐ. डि. 3> प्रकल्पान् अनुमोदयत्।
• एफ. पी. ओ. योजनायाः अन्तर्गतं 10,000 कृषक-उत्पादक-सङ्घटनानि (एफ. पी. ओ.) पञ्जीकृतानि सन्ति, येषु 65 लक्ष-कृषक-भागधारकाः सन्ति।
• मिशन् फ़ार् इन्टिग्रेटेड् डेवेलप्मेण्ट् आफ़् हार्टिकल्चर् (एम्. ऐ. डि. एच्.) संस्थया 1.65 लक्ष-सस्योत्पादन-पश्चात-घटकानि, 1,949 शीत-भण्डारस्थानानि च <ऐ. डि. 2> तः <ऐ. डि. 1] पर्यन्तं स्थापिताः सन्ति।
• खाद्यतैलानां राष्ट्रिय-अभियानम् (एन्. एम्. ई. ओ.)-तैल-पाम्-प्रक्रमण-क्षमता 2014 तमवर्षात् पूर्वं 595 टी. पी. एच्. तः <ऐ. डी. 2> मध्ये <ऐ. डी. 1> टी. पी. एच्. यावत् वर्धितम्।
• प्रधान्-मन्त्री-किसान्-सम्पदा-योजना (पि. एम्. के. एस्. वै.) इत्यनेन ₹33, <ऐ. डि. 2> कोटिः इति कुलप्रकल्पव्ययस्य 1,735 परियोजनाः अनुमोदिताः सन्ति।
• प्रधानमन्त्रिद्वारा सूक्ष्म-खाद्य-प्रक्रमण-उद्यमानां (पि. एम्. एफ्. एम्. ई.) औपचारिकीकरणेन, <ऐ. डि. 1> सूक्ष्म-उद्यमानां कृते ऋण-सम्बद्ध-प्रोत्साहनं स्वीकृतम्।
• आवर्तक-श्रम-बल-सर्वेक्षणस्य (पी. एल्. एफ्. एस्.) 2025 इत्यस्य अनुसारं, कुल-कार्यबलस्य प्रायः 43 प्रतिशतं भागं कृषि-सम्बद्ध-कार्येषु कार्यं करोति।
• एन्. एस्. एस्. ओ. दत्तांशस्य अनुसारं प्रति-कृषि-गृहस्य माध्य-मासिक-आयः <ऐ. डि. 1> मध्ये ₹6,426 तः <ऐ. डि. 2> मध्ये ₹10,218 यावत् वर्धत।
• ग्रामीण-माध्य-प्रति-व्यक्ति-उपभोग-व्ययः (एम्. पि. सि. ई.) <ऐ. डि. 1> इत्यस्मिन् ₹1,430 तः <ऐ. डि. 2> इत्यस्मिन् ₹4,122 पर्यन्तं वर्धत।

अपि च दस्तावेजे।

• कृषिः राज्यस्य विषयः अस्ति इति सर्वकारः अवदत्, केन्द्र-सर्वकारः नीतिभिः, बजटीय-समर्थनेन च राज्यप्रयासेः पूरकः भवति इति।
• अस्य उत्तरम् पी. एल्. एफ़्. एस्. 2025 इत्यस्य दत्तांशम् उद्धृत्य सूचयति यत् 43 प्रतिशतं श्रमशक्तिः कृषिक्षेत्रे अस्ति, यत् प्रश्ने उल्लिखितात्'70 प्रतिशतात्'भिन्नम् अस्ति।
• अस्य उत्तरम्, वर्तमानस्य कृषकाणां अवस्थायाः प्रत्यक्ष-गुणात्मक-मूल्यांकनं दातुं न, आर्थिक-अवस्थायाः विषये प्रश्नस्य समाधानार्थं, 2018-19 एन्. एस्. एस्. ओ. सर्वेक्षणात् तथा 2023-24 उपभोग-व्यय-दत्तांशात् आय-दत्तांशं प्रददाति।